Writing after 9/11

Susan M. Schultz eindigt haar laatste essaybundel, A Poetics of Impasse in Modern and Contemporary American Poetry (The University of Alabama Press, 2005), met een nawoord, 'Coda "World Trade Center" - Writing after 9/11', waarin zij in de hedendaagse Amerikaanse poëzie, die nu wordt geschreven, weerslag tracht te ontdekken op de gebeurtenissen op 11 september en de daaropvolgende invallen in Afghanistan en Irak. Zij meent in een zeker deel van de poëzie, met name dat deel dat zij in haar essaybundel voortdurend experimenteel of avant-garde noemt, het volgende te bespeuren:

Suffice it to say that this is not a poetry of "ease", as Oren Izenberg calls it, noting how little of it there is these days. Izenberg, in a Boston Comment: Avant-Garde Debate, argues that contemporary poetry has lost "a range of feeling," and is dominated by a sense of humiliation, however wryly and comically expressed by poets. Transpose "humiliation" to "anger" and you have the tone, or the origin, of much contemporary experimental poetry; this is not an age of ease, and its poets cannot impose ease upon dis-ease. But the poetry of seams that poets describe enables them to "construct," literally and figuratively, a world out of the pieces.

Het woord 'seams' (naad, voeg) wordt voor het eerst gebruikt door de dichter Anselm Berrigan in een e-mailwisseling tussen verscheidene dichters, niet lang na 9/11: 'The practice of stitching together notes or snatches of writing has become more and more my regular process, with working on the seams being a major technical aspect of it... It's a completely torturous method of writing for me, but I've accepted it recently as what I'm doing in order to make a certain kind of personal advance in terms of content-focus, for lack of a better way of putting it.'

K. Silem Mohammad, een dichter die veelvuldig gebruik maakt van Google om zijn gedichten te construeren, pakt vervolgens in dezelfde e-mailwisseling het woord 'seams' op: 'Like him [Berrigan], I found myself shifting almost entirely into a constructivist (in my case, heavily assemblage-based) mode of composition, in which the bulk of my attention went into working on the seams rather than generating the germinal phrase or line that had often been the starting point in a lot of my earlier work.' (Germinal: met betrekking tot ontkieming.)

Juliana Spahr schrijft: 'After 9/11 it felt really important for me to be writing but it felt important not to be writing knowing the answers, so I felt I had to keep writing to try to understand what the range of answers were.'

Susan M. Schulz omschrijft de weerslag tot slot als volgt: 'The poem no longer "takes off" from a phrase or from language as ongoing process [...] but from fact, and grim fact at that.' Een belangrijk doel waarop deze 'nieuwe experimentelen' hun pijlen vervolgens richten is het vooral door politici geïnfecteerde hedendaagse taalgebruik, 'the language of intolerance', die dient te worden gecorrigeerd. Maar, voegt ze daar aan toe, 'taking these uses of language as our text, which we must do, is a dangerous business.'

Flarf is één van de meest in het oog springende exponenten van de door Schultz gesignaleerde veranderingen in de Amerikaanse poëzie. Het gebruik van 'geïnfecteerde taal' (aanstootgevende taal, politiek incorrecte statements, misplaatste dierlijke beelden) door flarf-dichters, onder meer om de infectie nu juist voor het voetlicht te brengen, roept vaak negatieve reacties bij lezers op. Ik vermoed enerzijds omdat sommigen gewoonweg niet van aanstootgevende taal houden en anderzijds omdat het gebruik van dit soort taal in gedichten vaak niet overeenkomt met het poëtische verwachtingspatroon dat men heeft. Toch zullen deze negatieve reacties niet het gevaar zijn waarop Suzan M. Schulz doelt. Ik geloof (Schultz expliceert de 'dangerous business' niet in haar schrijven) dat ze wijst op het gevaar dat het gebruik van geïnfecteerde taal door dichters mogelijk helpt om deze te institutionaliseren in plaats van te corrigeren. En daarin ligt inderdaad een forse uitdaging, die geëngageerde dichters, op dat punt ben ik het geheel met Schultz eens, zullen moeten oppakken.

Contemporary poetry, by which I mean the poetry being written today, is as political as any written in this nation's history. That it addresses the impasses and imperfections of our history goes without saying.

Ton van 't Hof

Comments

[Geplaatst door: Samuel Vriezen]

Net "Bay Poetics" uitgelezen, u weet wel, die bloemlezing, Silliman was er heel enthusiast over en ja het is een geweldig boek. Het is heel gevarieerd maar ik herken daaruit zeker waar het hierboven over gaat. (Mohammad en Spahr staan er ook in).

Het grappige is dat je inderdaad goed ziet dat er velen zo op die 'seams' ploeteren, maar je ziet eigenlijk niet zo goed wat de waarde van die zomen dan is, omdat het werken-op-de-seams precies niet een duidelijk functioneren van die seams tot doel lijkt te hebben maar juist toch weer vooral het "grotere geheel". Dat lijkt die zomen dan te naturaliseren. Dan is dus het materiaal helemaal ontleend aan het (verwerpelijke) heden, en de techniek bestudeert vooral hoe je dat dan een beetje laat "lopen"! Misschien zou dan eigenlijk juist het "lopen" in de poezie moeten worden aangepakt. Dat zou best eens kunnen aangeven wat het is dat mij wel eens een geirriteerd heeft aan flarf.

En verdomd zeg. Wijlen Jeroen (*&^*$%^!!!) was misschien wel precies hier mee bezig in "Poor Yorick Entertainment", door het nummeren van de regels (& waarvan ik trouwens vernam dat het in Parmentier gaat komen)

[Geplaatst door: Ton van 't Hof]

Ja, dat is een belangrijk onderdeel van de techniek: het laten 'lopen' van het gedicht. Voorts komen de veranderingen me ook voor als een reflectie op de wijze waarop de wereld tegenwoordig tot ons komt: een bombardement van beelden, woorden. Hoe rijgen we dat tot een geheel? Wat is nog waar en wat niet waar? Wat ik ook opvallend vind is de uitsluiting van de verbeelding, waaraan 9/11 blijkens de uitspraken van de dichters debet aan zou zijn. Men lijkt op louter observatie te zijn overgestapt, alsof er voor de verbeelding na 9/11 geen plaats meer is.

In Bay Poetics is me ook de behoorlijke hoeveelheid prozapoezie opgevallen, waarbij ik in sommige gevallen zelfs moeite heb om er uberhaupt poezie in te onderkennen. Ik vraag me af of dat ook een weerslag is op deze geinfecteerde tijd?

[Geplaatst door: Ruben van Gogh]

Wat bedoelen jullie precies met het laten 'lopen'?

[Geplaatst door: Catharina Blaauwendraad]

Grote verwarring bij ondergetekende: ik ben literatuurwetenschappelijk niet onderlegd, maar het kleine beetje dat ik geleerd heb staat altijd weer in schril contrast met wat beter ingevoerden beweren.

Het schrijven van (poëzie)geschiedenis is het aanbrengen van een causale keten die, als ik mijn lesjes goed begrepen heb, teleologisch is, omdat zoeken naar een oorzaak of oorsprong een doel dient, toch?

Door het ijkpunt bij 9/11 te leggen lijkt het net of dat moment de aanleiding was van alle (poëtische) gevoelsverarming en vernedering. Als er al een causale keten is, kun je je afvragen of het bankroet van (hun geloof in eigen) suprematie en de emotionele castratie van de bevolking het gevolg waren van 9/11, of juist (één van de) oorzaken.

Verder vraag ik me af of de moderne en contemporaine Noord-Amerikaanse poëzie ook nog wordt vergeleken met andere poezie na 9/11 en wat daarvan dan de conclusies zijn.

[Geplaatst door: hans kloos]

Literatuurhistorici geven WO I graag de schuld van de opkomst van de modernistische stromingen. De grootschalige waanzin van de oorlog zou tot het onstaan hebben geleid van futurisme, dada, surrealisme enz. Daarom zouden die schrijfwijzes ook pas na WO II in het voorheen neutrale Nederland echt voet aan de grond hebben gekregen. Die lijn volgend kun je misschien verwachten dat er in de VS een nieuwe stroming aan het ontstaan is, want de waanzin is nu ook in de VS beland.
De vraag is natuurlijk of elf september even ingrijpend is als de absurditeit van de Belgische loopgraven, de concentratiekampen of het lot van Hiroshima. En geldt de redenering überhaupt? Naar mijn idee zijn bijvoorbeeld de verbreiding van het verplichte onderwijs voor iedereen en een aantal technologische ontwikkelingen evenzeer debet aan het ontstaan van dit soort stromingen.

De tijden van terreur zullen ongetwijfeld hun weerslag krijgen in wat wij schrijven. In mijn komende bundel staan een aantal gedichten die ik zonder de aanslagen in New York, Madrid en Londen niet had geschreven. Maar ik heb niet het idee dat ik die waanzin te lijf moest met een nieuwe schrijfwijze of stroming.

[Geplaatst door: hans kloos]

onTstaan

[Geplaatst door: Samuel Vriezen]

Ton,

veel proza was ook gewoon proza volgens mij. Proza van dichters is toch vaak anders dan proza van niet-dichters (maar hoeveel prozaisten zou het ueberhaupt geven die geen gedichten hebben?)

Het idee dat de verbeelding zou kunnen worden losgelaten lijkt me een chimera. Ik ken veel kunst met een soort niet-intentioneel programma en het valt altijd op dat hoe meer een kunstenaar de verbeelding probeert uit te sluiten, hoe wezenlijker de verbeelding wordt. De muziek van Cage bijvoorbeeld is met toeval gemaakt, maar je kunt tegelijk altijd horen dat hij een heel scherpe klankvoorstelling had. Je hoort waar hij op uit is. Het toeval zoals hij dat gebruikt is dan niets dan een van de strengste technieken die er zijn.

Wat we verbeelding noemen is dan ook vaak niets anders dan "wat in je opkomt", en dat is natuurlijk niet per se fantasievol.

De verbeelding zit niet vooral in het materiaal, de woordkeus. Uiteindelijk zit de verbeelding in de mogelijkheid op kritische wijze je een leeservaring voor te stellen, en die technisch te realiseren, met welke techniek dan ook. Het (conventionele?) "verzinnen" van woorden is een techniek. Collage is ook een techniek.

De vraag "hoe rijgen we het aan elkaar?" lijkt me vooral op de dichter te slaan, die dus probeert een "lopend" geheel te maken van al die indrukken. Het product dat daaruit dan ontstaat is voor de lezer dan min of meer een geheel, uit flarden, een soort Monster van Frankenstein misschien, maar de lezer heeft niet meer te maken met de wezenlijke vraag "hoe rijgen we het aan elkaar?" want dat heeft Dr. K. Silem Mohammadstein al gedaan. Handig hoor!

[Geplaatst door: Samuel Vriezen]

Historisch gesproken zijn er gewoon genoeg precedenten voor dat soort google-gebaseerde schrijven. Ook in de VS. Dada bijvoorbeeld heeft het vrij goed gedaan in New York.

Dat een avantgarde in Nederland altijd weer zo moeilijk tot bloei komt zou ik eerder wijten aan enerzijds algemene culturele voorkeuren (we zijn hier gewoon rete-conservatief, niks gidsland, ja misschien in de 17e eeuw nog een beetje, en verder zijn we ongekend conformistisch). Anderzijds is het omdat Nederlands, nee niet een kleine taal (het is ongeveer de 40e taal van 6 a 7 duizend talen in de wereld) maar wel een net iets te kleine taal is om genoeg ruimte te hebben voor het soort krachtige marges dat een echte experimentele kunst nodig heeft.

[Geplaatst door: Samuel Vriezen]

Oh ja, Ruben, goeie vraag eigenlijk, wat betekent het precies als iemand vindt dat een gedicht loopt? Vooral dat er hem geen problemen opvallen in de manier waarop de regels/zinnen/woorden/wat heb je op elkaar aansluiten, denk ik.

[Geplaatst door: Samuel Vriezen]

Oh ja. Nog iets. (lekker bezig he mensen)

Het effect van 911 op de amerikaanse intelligentia is moeilijk te vergelijken met de grote wereldbranden. De ramp is niet een aanslag met een hoop doden, maar Bush en de manier waarop hij en de zijnen alle mogelijke hoop afknijpen met hun onvoorstelbaar cynische beleid en strategieen om de macht te behouden. De manier waarop zij de waarheid niet eens meer naar hun hand zetten maar gewoon naast zich neer kunnen leggen, gesteund door een rampzalig dociele pers waar alle intelligentie uit is verdwenen. In een van de meest provocatieve analyses die ik onlangs tegenkwam, op Salon.com, van de inval in Irak werd geponeerd dat de voornaamste reden van de oorlog simpelweg het winnen van de volgende verkiezingen zou zijn. (ik begreep al die andere bullshit redenen trouwens al nooit, alleen het volstrekt gelogen "acute bedreiging voor de regio"-argument een heel klein beetje - zelfs het olie-verhaal was me te vaag)

De ramp is dan ook nog steeds gaande. En misschien zoekt deze geëngageerde poezie wanhopig, zeer wanhopig, een uitweg.

[Geplaatst door: Ton van 't Hof]

Ik kom naast cynische ook regelmatig Amerikanen tegen die met hart en ziel geloven in hun 'heilige oorlog'. Als verkiezingsstunt lijkt me gelijktijdig oorlog voeren in Irak en Afghanistan wel erg risicovol. Ik geloof dat het ideologische aspect hier toch ook een rol speelt.

[Geplaatst door: Samuel Vriezen]

Ha Ton, maar die believers zijn neem ik aan geen flarfdichters?

[Geplaatst door: Ton van 't Hof]

Nee, dat zijn geen (flarf-) dichters.