Opéras-minute

Afgelopen voorjaar bezocht ik boekhandel Tschann aan de Boulevard de Montparnasse in Parijs – aanvankelijk op zoek naar een bundel van Jacques Sivan, maar anders, bij gebrek aan grote directe parate kennis van het Frans, naar wat voor visueel aantrekkelijke dichtbundel dan ook. Sivan hadden ze ondanks hun grote poëzie-collectie niet. Wel viel mijn oog op een bizar vormgegeven bundel van Frédéric Forte: Opéras-minute, uitgegeven bij Théâtre Typographique.

Op iedere pagina staat, steeds op dezelfde plaats, een verticale lijn van ongeveer zeven centimeter lang. Links en rechts daarvan, soms ook er overheen, staan steeds verschillende tekst-constellaties in meerdere font-groottes (per pagina): met dwarsstreepjes, pijltjes, symbooltjes, cijfertjes, doorhalingen etc. etc. Soms doet het visueel denken aan een krantenartikeltje, of een wetenschappelijk schema, of een woorden-puzzel, of gewoon een typografisch proefdrukwerkje om een lettertype te presenteren. Heel soms zijn ook de contouren van een gedicht te vermoeden. De plaatsing van het boekwerk tussen dichtbundels maakt duidelijk dat het hier poëzie betreft.

Er zit een soort dubbelgevouwen programmaboekje bij ingestoken, zoals het een echte opera betaamt. Index argumenté des formes fixes ... staat erop, in groene letters. Op alfabetische volgorde worden een dikke vijftig voorgeschreven versvormen beschreven, met pagina-verwijzing en een verantwoording waarom er in deze bundel in hoeverre en hoe is afgeweken van deze forme fixes.
Van allerlei sonnetvormen (zoals het sonnet irrationnel, waarvan de veertien regels gerangschikt zijn volgens de eerste vijf cijfers van het getal π: 3,1415), Japanse verzen tot op woordniveau voorgeschreven versvormen zoals die bij de Oulipo-dichters gemeengoed zijn.

Pas dan blijkt de verscheidenheid aan typografische woordknopen te herleiden zijn tot gedichten met bepaalde strofe-opbouw. Een juweel, deze bundel.

Ruben van Gogh

Comments

[Geplaatst door: Nanne Nauta]

Voor de liefhebbers: Op de Oulipofoto staan onder andere Raymond Queneau, George Perec en Italo Calvino

Goede keus, Ruben.

Nanne

[Geplaatst door: Ruben van Gogh]

Ja, en wat ik uit het Frans kan opmaken, volgens een van de websites die ik vandaag bezocht, maakt Frédéric Forte zelf sinds enkele jaren ook deel uit van de Oulipo-dichters. Wat volgens mij in die zin een officiële dichtersbent is, dat men er wel of niet officiëel deel van uit maakt.
Dus niet een gelegenheids publicteitsgroep als de Maximalen.
Maar daar kan, voor het Oulipo-gedeelte Nanne uitsluitsel over geven, en vooor het Maximaal-gedeelte Bart FM Droog.
En van Liesbeth van Dalsum verwacht ik nu eerdaags een sonnet irrationnel.

[Geplaatst door: Nanne Nauta]

Voor Oulipo word je gevraagd. Overigens niet alleen dichters maar ook wiskundigen. Oprichter Queneau was beide. Lid Jaques Roubaud ook. Uitvinder van het sonnet irrationnel is lid Jaques Bens. Nederlandse versies door Drs. P of moet ik in dit geval Drs. Pi zeggen?

Voor overige sonnetvormen in relatie tot wiskunde is het wachten tot ik een uitgever kan vinden die dat wil uitgeven,

Nanne

[Geplaatst door: Bart FM Droog]

DE MAXIMALEN

Op de niet meer in werking zijnde site www.biblioonfoon.nl werd in het begin van de eenentwintigste eeuw helder uitgelegd wie de "Maximalen" waren. Aangevuld met archiefmateriaal uit de bibliotheek van Epibreren vormt dat verhaal een feitelijke versie van de zo vaak aangehaalde Maximalen-mythe:

In 1988 stelde Arthur Lava (pseudoniem van Howard Krol) de bloemlezing Maximaal (In de Knipscheer, Haarlem) samen met gedichten van Pieter Boskma (1956), Bart Brey (1955), Koos Dalstra (1950), René Huigen (1962), Johan Joos (1957), Tom Lanoye (1958), K. Michel (ps. van Michel Kuipers, 1958), F. Starik (1958), René Stoute (1950-2000), Joost Zwagerman (1963) en Lava (1955) zelf.

Het boek werd op 24 mei 1988 gepresenteerd, het is de enige keer dat alle elf dichters bijeen zijn geweest, waaruit mag blijken dat ze nooit een werkelijk coherente groep hebben gevormd. Hoewel er sprake is van onderlinge vriend- en verwantschappen zijn de verschillen tussen de Maximalen minstens zo groot geweest als de overeenkomsten. Anderhalf jaar na verschijnen concentreren ze zich op individuele inspanningen. De meeste Maximalen zijn het erover eens dat de taak als groep is vervuld. De groep had haar statement gemaakt. Op 29 september 1989 hieven de Maximalen zichzelf op.
Meer informatie hierover is o.a. te lezen op p. 183- 235 van het boek Collega's van God van Joost Zwagerman (Uitg.Arbeiderspers,1993.ISBN 9029561599).

Maar wat dat statement nu eigenlijk was is in de mist der jaren verloren gegaan. En misschien is dat alleen maar goed.

[Geplaatst door: Liesbeth van Dalsum]

>> het sonnet irrationnel, waarvan de veertien regels gerangschikt zijn volgens de eerste vijf cijfers van het getal π: 3,1415

Ruben-lief, dit snap ik niet. Kan je een voorbeeld geven?

[Geplaatst door: Nanne Nauta]

Lieve Liesbeth,

Toen we nog verkering hadden, heb ik je eens een pdf gestuurd met cirkelpoezie. Daarin staat het Drs. Pi voorbeeld. Nu ben ik geen fan van hoe de Drs. met dit soort dingen omgaat, maar het lukt me niet om uit een boek een origineel van Jaques Bens in te scannen (het wordt onleesbaar). Dat bewaren we dan als we weer eens een beschuitje gaan eten,

kusje, Nanne

[Geplaatst door: Liesbeth van Dalsum]

Ach ja, Nanne-schat, ik weet het nog goed. Wat waren dat een ...fijne dagen! Dat pdf-bestand heb ik onlangs met computer en al uit het raam gesmeten, dus herbekijken kan ik het niet meer. Maar een sonnet irrationnel is toch geen cirkelpoëzie, of begrijp ik het weer eens niet?

[Geplaatst door: Nanne Nauta]

Ach ja, vrouwen en wiskunde! Pi heeft toch echt iets met cirkels. Niet met graancirkels van je heksenhobby natuurlijk. Probeer je eens te verdiepen in de kwadratuur van de cirkel ... maar eerst een sonnetje. Ik stuur je het pdf'je opnieuw. Woon je nog steeds bij die *$%#?

liefs, Nanne

[Geplaatst door: Ruben van Gogh]

Liesbeth
Sonnet irrationnel: eerste strofe 3 regels, tweede strofe 1 regel, derde strofe 4 regels, vierde strofe 1 regel, laatst stofe 5 regels. Et voila: veertien regels in totaal, een sonnet.

[Geplaatst door: Nanne Nauta]

plus nog wat aanvullende regels zoals de 1 regel strofes zijn een soort stokregel, Nanne

[Geplaatst door: Ruben van Gogh]

Dat is ook het grappige van het bijgevoegde programma: dat er ook vermelding wordt gemaakt van de afwijkingen van de voorgeschreven vormen.
Ik kan me daarbij voorstellen dat die beperkingen, of vaststaande werkwijzen een aantrekking kunnen zijn voor veel dichters om zo te beginnen, om vervolgens dan weer de vrijheid te nemen er van af te wijken. Als een soort zachte revolutie tegen Oulipo!?

Nanne: zijn er ook dichters uit opgestapt om een eventuele te strikte beperking, of te harde lijn?

[Geplaatst door: Nanne Nauta]

Vast wel, maar mijn kennis betreft vooral Oulipo uit de beginperiode, Nanne