Badiou over Solsjenitsyn

"Wat meer in het bijzonder de Siberische goelag betreft, weegt niets op tegen de verhalen van Varlam Sjalamov (in Nederlandse vertaling Berichten uit Kolyma, vertaald door Marja Wiebes en Yolanda Bloemen, De Bezige Bij). Die verhalen zijn zonder enige twijfel een van de meesterwerken van de eeuw. Ze steken ver uit boven de moeizame constructies van Solsjenitsyn, waarvan we intussen hebben geconstateerd, zonder dat zijn tomeloze bewonderaars, de renegaten van het maoïsme, erbij stilstaan, dat ze een slavofiele en lichtelijk antisemitische kijk op de dingen zouden versterken."

De twintigste eeuw, Alain Badiou, Uitgeverij Ten Have, 2006.

Comments

[Geplaatst door: RHCdG]

Ik denk dat als het over kampliteratuur moet gaan, de anthologie van Jacq Vogelaar eerder tot aanbeveling strekt. Maar het gaat hier natuurlijk over Solsjenitsyn. Of gaat het uiteindelijk over Badiou? Of, ten slotte, over Mao, en de behoefte de stroom te keren?

Badiou ziet het maoïsme als een uiting van praktische politiek - dus niet van een ideologie, laat staan een filosofie. Ik begrijp eigenlijk niet goed hoe zoiets plaatselijks en historisch' als slavofilie en Russisch antisemitisme een tegenstelling zou kunnen vormen met een op Marx, Lenin, Hegel en ander idealistisch gedachtegoed, waarvan men zich zou kunnen afkeren (cf. "de renegaten van het maoïsme"). Je merkt toch dat Badiou er uiteindelijk op uit is het denken als een leiboom te leiden, tussen Scylla (slavofielen) en Charybdis (antisemieten) door, - maar het zijn maar paradigma's en dus vervangbaar: of het nu om slavofielen en antisemieten gaat of om anderen doet er eigenlijk weinig toe. Wat dat betreft is Badiou vrijblijvender (maar ook dwingender, autoritairder) als het postmodernisme waarop hij zo reactionair reageert.

Ten slotte, is het niet buitengewoon aanmatigend om over "de moeizame constructies van Solsjenitsyn" te spreken, wanneer je zelf nooit verbannen bent geweest, maar het voorrecht had er alleen over te hoeven lezen?

[Geplaatst door: RHCdG]

"...en ander idealistisch gedachtegoed terug te voeren ideologie, waarvan men zich..."

En nog ergens "dan" waar nu "als" staat. Het is laat, maar dat was aan het gelul zelf ook al te merken natuurlijk.

[Geplaatst door: Samuel Vriezen]

"Ik begrijp eigenlijk niet goed hoe zoiets plaatselijks en historisch' als slavofilie en Russisch antisemitisme een tegenstelling zou kunnen vormen met een op Marx, Lenin, Hegel en ander idealistisch gedachtegoed, waarvan men zich zou kunnen afkeren (cf. "de renegaten van het maoïsme")."

Lees De Ethiek, bijvoorbeeld, over het verschil tussen een authentieke waarheidsprocedure en een simulacrum. Het is het verschil tussen een universeel beroep - waarbij er geen vooraf-gegeven, beperkende definitie is van de groep waar je gedachtegoed betrekking op heeft, maar waarbij je programma een universele vorm heeft in de trant van "alle mensen zijn gelijk" - en een programma gebaseerd op vooraf bepaalde inhouden zoals De Duitser (die geen Jood is, in het Nazisme) of De Nederlander (die in Sinterklaas gelooft en geen kaftan draagt, zoals bij Wilders).

[Geplaatst door: RHCdG]

Samuel,
Het is nu nog later (hoe moet dat morgen) maar - zonder De Ethiek uit de kast te halen - vraag ik me bij een zgn. 'universele' uitspraak als "alle mensen zijn gelijk" wèl meteen af: waaraan? Aan elkaar? Maar dat kan nooit voor alle mensen gelden: "alle" veronderstelt immers geen verschil, en dan kan er ook niets vergeleken worden. Zulke uitspraken stellen zich open voor wie er maar mee aan de haal wil gaan - wat met een uitspraak als "Duitser" of "Nederlander" al wat minder het geval is. Het beste is uiteraard om van al dat universele gedoe af te zien, en het over concrete dingen te hebben: déze Duitser en díe Nederlander. Badiou lijkt met zo'n schijnbaar on-ideologische uitspraak de voorwaarden te creëren voor een terugkeer naar een groot verhaal, is mijn indruk.

[Geplaatst door: Samuel Vriezen]

Je wilt toch niet in je indrukken blijven hangen? De Ethiek is een geweldige introductie op zijn denken.

Zo'n gelijkheids-uitspraak breng ik hier natuurlijk wat onhandig in; maar bedenk dat zulke politieke voorschriften geen beschrijvingen zijn van de toestand (natuurlijk zijn mensen niet gelijk aan elkaar), maar uitgangspunten op basis waarvan je je kunt verzetten tegen ongelijkheid (uitbuiting, onderdrukking, slavernij, dat soort dingen).

En die grote verhalen zijn natuurlijk nooit weggeweest - dat ze weg zouden zijn geweest is maar een verhaaltje.

[Geplaatst door: RHCdG]

Ja, Samuel, terwijl ik je reactie lees luister ik ook nog eens naar je; dat doe ik altijd, maar nu wat letterlijker via de Oeverloos-podcast. Ik wil hier graag over doorkletsen maar weet niet of je d'r zin in hebt, en of de Contrabas er de ideale plek voor is.

Hoe dan ook: De Ethiek, hoe dun ook, heb ik voor 3/4 uitgelezen. Dat zegt niets, want dat lot treft de meeste boeken die ik lees (recensie-exemplaren niet uitgezonderd!). Wat ik wel weet, is dat ik de woorden "een authentieke waarheidsprocedure" zelf nooit zou durven gebruiken. De enige die ik op die plek verwacht tegen te komen, is Jezus zelf. Authenticiteit? Waarheid? Hij schudt ze nogal uit zijn mouw, me dunkt.

De grote verhalen zijn nooit weggeweest inderdaad - maar dat geldt ook voor de vlooien hier in huis. Door te persisteren maakt iets nog geen aanspraak op legitimiteit. Badiou beschouwt zichzelf als een praktisch denker: op hèm rust dan wel in de eerste plaats de verantwoordelijkheid om die grote verhalen onderuit te halen.

De vraag die vooral prangt is: waarom, als het om ongelijkheid (uitbuiting, onderdrukking, slavernij, dat soort dingen) gaat, de omweg maken naar een 'politiek voorschrift'. Kijk, daar ligt iemand op de weg te creperen - maar dát noemt Badiou nou 'een moeizame constructie'...

[Geplaatst door: Samuel Vriezen]

Authentiek is misschien een probleemwoord, maar Waarheidsprocedure is toch wel echt een kernbegrip bij Badiou, zo niet hét kernbegrip... (het gaat om de geleidelijke realisering van een universele Waarheid in de wereld in het proces van de trouw aan het Evenement dat de mogelijkheid van die Waarheid aan het licht heeft gebracht). En wat die grote verhalen aangaat: je kunt er af en toe een onderuit halen, maar je kunt niet zelf zonder leven. Of het kan wel, als een soort vastzitten in een eindeloos rondzoemende kritiek, een eeuwig subtiel en vernuftig enerzijds-anderzijds, zonder de mogelijkheid om boven de situatie uit te stijgen.

En inderdaad, als je iemand op de weg ziet kreperen hoef je niet De Bijbel of Das Kapital hebben gelezen om zo iemand te helpen. Maar ongelijkheid doet zich niet altijd zo herkenbaar voor. Het vereist soms een verandering in je manier van kijken (die door een Evenement kan worden bewerkstelligd) om te kunnen zien dat, ik noem maar wat, apartheid misschien eigenlijk helemaal niet zo rechtvaardig is als in de eerste instantie gedacht werd.

Met je voorbeeld van iemand die krepeert sluit je in elk geval goed aan bij de mensenrechtenethiek waar Badiou zich tegen verzet in de eerste hoofdstukken van De Ethiek, omdat ze de mens neerzet als in haar diepste wezen een dier dat vooral recht heeft op ons medelijden als het door rampspoed getroffen wordt, als potentieel voorwerp is van onze hulp, en dus niet als aan ons gelijkwaardige politieke kracht. Als hét toonbeeld van onrecht iemand is die krepeert, dan is de hoofdvorm van ethisch handelen de "humanitaire hulp" en de "humanitaire interventie". Maar dat soort goedbedoelde operaties zijn nooit genoeg. Ze dragen niet bij tot de politieke gelijkheid van de geholpene. Niet zelden is het tegendeel het geval. Denk bijvoorbeeld aan de manier waarop voedselhulp lokale markten vernietigt.

[Geplaatst door: Frank Keizer]

De connectie die RHCdG legt met het christendom is zo gek nog niet. Badious universalisme is immers gegrond op het katholicisme van Paulus, dat een voor iedereen geldige (Gr. katholos) waarheid propageerde. Badiou zelf is een overtuigde atheïst, maar in Paulus' overtuiging herkent hij zoiets als de formele structuur van de ware revolutie zoals Samuel die eerder beschreef. De vraag of een dergelijk universalisme geen recept is voor allerlei autoritaire uitwassen, is legitiem, maar ik denk dat Badiou een dergelijke bedenking zou afwijzen als défaitisme. Zoals hij elk défaitisme afwijst, een neiging die hem overigens voor mij de moeite van het lezen waard maakt. De vraag rijst echter wel of de revolutie-in-Badious-termen als dat wat inherent en universeel goed is, niet het centrale element in zijn filosofie is dat bevraagd zou moeten worden. Een van de bijdragen aan het Badiou-dossier van Yang gaat hier geloof ik op in.

[Geplaatst door: RHCdG]

Echt hoor, ik waardeer je uitleg, maar ik krijg er een heel ongemakkelijk, om niet te zeggen onsmakelijk gevoel bij. Het is niet mijn bedoeling om het dramatischer voor te stellen dan het is, maar om het in zijn concreetheid neer te zetten. Badiou abstraheert: die mens die met een c ligt te creperen, is voor hem een politieke kracht - maar wat dondert het of je nek onder deze of gene vlag wordt afgesneden? En natuurlijk begrijp ik dat humanitaire hulp nooit om niet is, maar om de eigen superioriteit en goedertierenheid te bevestigen: eerst buiten we ze uit, daarna helpen we ze - maar we blijven blanke machthebbers, en die zijn goed, want het humanisme is tenslotte een blanke uitvinding, en ook de rechten van de mens die we voor de rest van de mensheid hebben geformuleerd zijn weer te danken geweest aan de zegeningen van de verlichting, enz. enz. enz. Een opeenvolging van ideologieën, een litanie van zwendelarij. Je hoeft me, kortom, niet te vertellen hoe voos en doortrapt het zootje is. Maar daarom *begint* het ook bij de weigering om van die crepant meteen een politieke kracht te maken. Solidariteit, waar het ten slotte op aan komt, drukt zich niet uit in een idee van gelijkwaardigheid, maar in de erkenning van een gebrek daaraan, waardoor het juist mogelijk wordt elkaar bij te staan: de een de ander met de wapens die de laatste niet heeft.

Wat nog de grote verhalen betreft en de nood daaraan: pas wanneer je in die discoursen wordt opgenomen, ontstaat er een vernuftig intellectueel spel, - maar dat is juist de 'situatie' waarvan je spreekt, en waarboven je dan niet kunt uitstijgen. Hoe zit het met het leven inmiddels? Bestaat dat nog?

[Geplaatst door: Adriaan Krabbendam]

"Een opeenvolging van ideologieën, een litanie van zwendelarij." Inderdaad. En "grote verhalen" zijn er om te wantrouwen. Zo bestaat de goelag nog steeds, ook al heet ie anders. Het "Wie niet met mij is, is tegen mij" is welbeschouwd een meesterlijke formulering van een van de illustere ideologen. Het geldt nog altijd en nagenoeg overal, en zal wellicht nooit verdwijnen. Zelfs mensen die te maken hebben gehad met opsluiting in kampen en aanverwante terreur blijken in later tijden in staat exact dezelfde praktijken te loven, goed te praten of te stimuleren. Dat (en in dit geval Solsjenitsyn, maar hij is zeker niet de enige) leert "ons" dat we nooit iets leren.

[Geplaatst door: Samuel Vriezen]

Rutger, nee, de mens die ligt te creperen is geen politieke kracht in Badiou's theorie. Een politieke kracht word je pas als je trouw betoont aan een evenement en toetreedt tot een politiek subject, een politieke waarheid ontplooit.

Als je wilt beginnen met een "gebrek" aan gelijkwaardigheid als probleem te zien, dan kun je trouwens best met Badiou door één deur. Het soort gelijkwaardigheid waar zijn universalisme toe oproept is immers precies de gelijkwaardigheid waar het binnen de heersende verhoudingen aan ontbreekt.

Men riep niet Vrijheid, gelijkheid, broederschap omdat die zaken bestonden, maar omdat ze moesten gaan bestaan.

Het "leven" zonder "groot verhaal" bestaat zeker ook. Ik heb thuis een poes die daar aan doet. Het is heel charmant.

[Geplaatst door: Samuel Vriezen]

Hier trouwens nog een mooie vorm van politiek zonder groot verhaal:

http://www.funnyordie.com/videos/64ad536a6d

[Geplaatst door: RHCdG]

Geen groot verhaal? 't Zal mijn paranoia zijn, maar in die dame lijken alle kapitalistische krachten samen te spannen om een allerburgerlijkst en alleranti-intellectueelst biedemeierboodschapje tot uitdrukking te brengen.

Nee, dan liever jóuw poes. Poes! Poes! Poes!
Dat klinkt beter dan die franse leus, die me bij elke slag van de guillotine bloedspetters in het gezicht slaat.

[Geplaatst door: Adriaan Krabbendam]

Wij, gras van gelijkheid en broederschap,
zeggen: handen af van het gazon! Het is
óns milieu. Weg met de grasmaaier!

Maar ah, mijn muizen, zucht poes, zich
uitrekkend tegen een wat groot uitgevallen
snaarinstrument, hoe moet dat met mijn muizen?

Muis, poes, jullie lijken allemaal op
gras, zegt Jesse, niet erg zeker van zichzelf.

Als ie maar niet weer begint over het vuur
en het zwaard, meent Janneman Robinson
slaperig. En niemand

weet meer wie het eerst sprak
of zich versprak.

[Geplaatst door: Samuel Vriezen]

Hilton is inderdaad meer een klein dan een groot verhaal...

en wat dat bloedvergieten betreft: Badiou zou waarschijnlijk zeggen dat het afwijzen van emancipatoire idealen onder verwijzing naar terreur misschien wel het geweld van de terreur omzeilt, maar daarmee nog niet beter is dan het opportunisme van het niet-handelen omwille van de lieve vrede in een toestand van groot onrecht - zulke vrede is in feite een andere vorm van geweld; en het afwijzen van de idealen in zulke omstandigheden is Badiou's tweede vorm van het Kwaad in De Ethiek, het Verraad (naast de eerdergenoemde vormen van het Simulacrum en de Ramp).

[Geplaatst door: Adriaan Krabbendam]

Ik ken die meneer Badiou niet, maar weet wel dat onder ethiek sinds de uitvinding van het monotheïsme iets verstaan wordt als een dualistische ethiek - waarbinnen iets ofwel "goed" is ofwel "kwaad", "van ons" of "niet van ons". Jaja, ik weet dat die idee al ouder is, en ik doel natuurlijk op de uitvinding van de ideologie. Misschien wel de ergste ramp die de mens is overkomen. En ik denk dat ik er niet ver naast zit als het daarbij gaat om het sluiten van de gelederen van religie en politieke macht.
Mozes was een snelle leerling en Jahweh was zijn profeet. Et cetera.
Ethiek is de vader van de terreur.

[Geplaatst door: RHCdG]

Ja, Samuel, maar dat is allemaal Badiou - en die is mijn profeet niet, hoeveel hoofdletters er ook aan worden besteed. "De lieve vrede in een toestand van groot onrecht" - was dat niet de toestand in Irak voordat het westen er binnenviel? En ging dat niet onder het mom van een ideologie waar mevrouw Hilton het ondeugende gezichtje van mag uitdragen? Het spijt me hoor.

Iets anders, allicht wat buiten deze orde, of juist niet: zojuist las ik dat Iran het stenigen en handen afhakken uit het wetboek heeft geschrapt. Dat is mooi nieuws. Maar ook is vandaag in Texas een Mexicaan ter dood gebracht door een instantie waarop hij, in een betere wereld, zijn laatste hoop had kunnen moeten vestigen. De Amerikanen zijn dus niet bezweken voor de druk van het Europese humanisme, maar anderzijds hebben de Iraniërs evenmin onder druk van dat humanisme hun besluit genomen. Je zou haast gaan denken die Iraniërs vooruitstrevender zijn dan die Amerikanen.

[Geplaatst door: Samuel Vriezen]

Ze gingen Irak binnen om er de Democratie te brengen, wat in de Bushiaanse gedaante nogal weinig met een emancipatie met een universeel karakter te maken heeft, hoe hard men ook riep dat de Democratie daar eindelijk de vrijheid zou gaan brengen. Een beetje een land binnenvallen, roepen dat iedereen waar jij je geweer op richt nu 'vrij' is, en er vervolgens met de olie vandoor gaan krijg je niet als een daad van trouw aan een politieke waarheid in Badiou's systeem gepraat - het systeem van deze man die jouw profeet niet is (en de mijne trouwens ook niet) is niet zó makkelijk af te serveren. Er is b.v. ook geen sprake van een Evenement geweest in Irak.

Je hebt tal van redenen waarom het zo'n mislukking is geworden; daaronder is precies de vergissing dat de Democratie die de Amerikanen te bieden hadden een intrinsieke waarde voor alle iraqi's zou hebben een vrij belangrijke. (Dat leidde tot de idiote veronderstelling dat het volk de amerikanen als bevrijders zou binnenhalen - iets wat men serieus geloofd heeft, daarom dacht Rumsfeld ook dat het met een vrij kleine bezettingsmacht allemaal wel zou lukken).

En Adriaan - een 'ethiek' gebaseerd op een 'van-ons'/'niet-van-ons' onderscheid is precies wat Badiou benoemt als de eerste vorm van het Kwaad (het simulacrum). Zijn opvatting van ethiek is dan ook niet helemaal hetzelfde als willekeurig welke gangbare opvatting. "De Ethiek" is een leuk boek, hoor, intelligent en helder en prikkelend, ook (misschien wel juist) als je het er niet mee eens bent.

[Geplaatst door: jeroen nieuwland]

“De vraag of een dergelijk universalisme geen recept is voor allerlei autoritaire uitwassen, is legitiem, maar ik denk dat Badiou een dergelijke bedenking zou afwijzen als défaitisme.”

Heer Zizek waarschuwt ook ergens dat Badiou’s universalisme kan leiden tot fascisme. Een iets formeler antwoord van Badiou (volgens de schrijvers van ‘Zizek: beyond Foucault’) is echter niet dat zo’n stelling défaistisch zou zijn, maar dat voor hem een Evenement, die mogelijk uitgroeit tot universele waarheid, altijd plaatsgebonden is. Dan kan er dus geen totalitair gebeuren ontstaan, omdat er met Badiou’s site-evenement (?huh, euh..evenementele plek?) altijd sprake is van een lokale (nog)-niet-te-plaatsen disruptie (in ‘Infinite Thought’ worden de Australische aboriginals als voorbeeld gegeven). Voor Badiou worden ‘mensen’ pas ‘subject’ als ze trouw zijn aan een Evenement; maar zoals ik dat begrijp, is dat niet een kwestie van een megalomane of anderzins zieke geest die zich/haarzelf uitroept tot verkondig(st)er van een zogenaamd onveranderlijke universele waarheid, maar juist van het schikken naar een groter (maar plaatselijk gebonden) proces waar z/hij deel van uitmaakt.

“Badiou abstraheert: die mens die met een c ligt te creperen, is voor hem een politieke kracht - maar wat dondert het of je nek onder deze of gene vlag wordt afgesneden?”

Maar hij abstraheert toch juist omdat het hem er inderdaad niet om gaat aan welke vlag iemand wordt opgehangen (om even een metafoor te verbuigen). Iemand moet toch de filosoof uithangen? Het feit dat hij ontologie reduceert tot wiskunde wil toch niet zeggen dat hij niet geeft om mensen die liggen te creperen, maar juist dat hij (indirect) diegenen op een zo efficient mogelijk manier omhoog wil helpen (dan zijn er de NGO medewerkers die het op hun manier doen). (De vraag is of Zizek en Badiou niet soms zelf een beetje een messianistische toon aanslaan (om zelf maar niet te hoeven toe te geven aan hun eigen defaistisch geknaag?)).

“Solidariteit, waar het ten slotte op aan komt, drukt zich niet uit in een idee van gelijkwaardigheid, maar in de erkenning van een gebrek daaraan”

Maar vergeet niet dat Badiou de abstracte helft van Deleuze is, en niet in ‘gebrek’ gelooft, maar alleen affirmatieve multipliciteiten van multipliciteiten. Hij gebruikt juist het woord ‘solidariteit’ niet omdat daar moraliserende (statische‡ ‘totalitaire’) categorieen aan vast zitten (solidariteit ten opzichte van wat?). Het gaat niet om ‘juist/fout’, maar om wat (vanuit een immanent perspectief van de situatie zelf) ‘goed’ of ‘slecht’ voor een lichaam is in de verbindingen die het maakt met de omgeving.

Je weet toch heus wel dat Badiou creperende mensen ook zielig vindt? Waarom zou je het tegenovergestelde dan moedwillig in zijn filosofie lezen? Terwijl Badiou’s schrijven op een bepaalde manier amper direct over ‘het leven’ gaat, is hij anderzijds toch eigenlijk een van de meest bevlogen, gepassioneerde, van-‘het leven’-verzadigde denkers die er op het moment rondloopt.

P.s. Las laatst ‘Post-continental philosophy’ (heel fijn), waarin wordt betoogd dat Deleuze/Badiou en twee andere, allemaal op hun beurt (en vergeefs) een ‘immanente’ filosofie proberen te denken. Maar dat ze onvermijdelijk stuk voor stuk uitspraken doen die hun toch weer op een transcendent standpunt doen terugvallen (bijvoorbeeld over het feit dat hun filosofie immanent is, of die van een ander niet; vanuit waar spreken ze als ze dat zeggen?). Eliot zei honderd jaar geleden al iets soortgelijks in zijn proefschrift in de filosofie (dat hij dus vervolgens opgaf om gedichtjes te schrijven); dat er gewoon is wat er is, en dat filosofen op het moment dat ze een paradigma bijeenschrapen, onnodig hun eigen problemen/vragen te voorschijn toveren. Francois Laruelle vind ook dat er alleen is wat er is en heeft het over ‘non-filosofie’; het gebruiken van filosofie om langszij het Echte zelf te denken (en niet (dmv van een transcendente beslissing die volgens hem altijd inherent is aan filosofie), er over). .

oh, sorry. minder hasj-sigaretten

[Geplaatst door: jeroen nieuwland]

oh ja, en, maar, waarom mag Badiou geen kritiek hebben op de voor hem "moeizame constructies" van Solsjenitsyn? Dat is (met vermoeide voorbeelden) net als zeggen dat we het niet over Shakespeare mogen hebben omdat we er niet bij waren, of de holocaust omdat.., of gedichtjes erna.

Een uitspraak over "moeizame constructies" heeft, lijkt mij, meer te maken met zijn ideeen over (in)aesthetiek, zijn afwijzing van obscure kunst; wat natuurlijk wel weer heel veel heeft te maken met de vreselijke (ik noem maar wat) Goelag (ook al was hij er niet bij)

[Geplaatst door: Samuel Vriezen]

Hee Jeroen, welkom, en goeie punten, hier een kleine toevoeging -

"Het gaat niet om ‘juist/fout’, maar om wat (vanuit een immanent perspectief van de situatie zelf) ‘goed’ of ‘slecht’ voor een lichaam is in de verbindingen die het maakt met de omgeving."

voor de duidelijkheid, dat lichaam is niet in de eerste plaats zoiets als een (al of niet creperend) lijf is maar meer zoiets als een verwezenlijking van een waarheidsproces (hij gebruikt o.a. het leger van Spartacus als voorbeeld in Logiques des Mondes). Hier een soort informele definitie... "un corps, dans sa totalité, est ce qui rassemble les termes du site maximalement engagés dans une sorte d'allégiance ontologique à la nouvelle apparition d'un inexistant, laquelle fait trace de l'événement."

[Geplaatst door: RHCdG]

Ja, maar nu, met deze influx van Yang, hasj-sigaretten en onvertaald frans van een vertaler, gaat het mij, althans voor dit moment, te ver. Van mij hoeft niemand de filosoof uit te hangen. Niemand hoeft universeel te zijn, of abstract, of messianistisch, of obscure kunst af te wijzen, of te filosoferen om niet te hoeven leven (in plaats van te filosoferen om te leven), of daar zijn '"gebrek" aan "défaîtisme"' op te baseren, in plaats van een *pessimisme* gegrond op het leven. Er ligt nog steeds iemand te creperen. Laat ik oppassen dat ik het zelf niet ben. Ik wens jullie allen een goede nacht.

[Geplaatst door: Dirk Vekemans]

Helaas heb ik nu geen tijd om hier uitvoerig op in te gaan ( heb een festivalletje voor te bereiden) maar iets wil ik er toch over kwijt.
Ik hoop dat men mij het vergeeft als ik er verder niet op in kan gaan, ik zit seffens weer op het terrein voorbereidingen te treffen voor mijn 'event'(huhu, zie verder).

Badiou is voor mij (voor zover ik daar verstand van heb natuurlijk) een vorm van inkapseling van het denken van Deleuze, een niet eens zo geheel onbewuste poging tot 'sluiting'van een open systeem. En daardoor een te bestrijden vorm van neutralisering van al wat, in ruimere optiek, openbarend was aan de brede stroming van Deleuze/Derrida/Lyotard.

Openbarend in de zin dat er toch een soort denken op gang kwam dat tegen de traditionele almacht van het abstracte 'Zijn' een voortdurende revelatie van het 'worden' kon stellen.

Het einde van de grote verhalen betrof dan eerder het einde van de geloofwaardigheid van de finaliteit van die verhalen, en van een falsifiërende vorm van humanisme en de noodzaak om de ethiek op een denken van de immanentie te enten. Of die grote verhalen dan weg zijn of niet is niet een filosofisch probleem, elke soap draait natuurlijk nog steeds op het mechanisme van de grote verhalen.

Wat Badiou echter doet is op systematische wijze (en daarin is hij een bewonderenswardig meester) het gebeuren dat als proces haar revelerend karakter kreeg te herleiden tot het object van de 'event'. Ik gebruik effie het engelse woord om dat onderscheid aan te brengen. Vanuit die objectmatige behandeling van een gebeuren verzint ie dan zo'n (voor mij) onzin als trouw zijn aan het gebeuren, of een opspilting in vier velden waarbinnen het gebeuren plaatsvindt.

Voor mij is zoiets crypto-maoistische crap, het gebeuren is een voortdurend worden daar kan je niet trouw aan zijn, laat staan dat je het netjes tot een logicistische uitsprakenamalgaam dat vatbaar wordt geconcretiseerd binnen de Politiek, de Kunst (pfiew) de Liefde of watwasdievierdeookalweer kan gaan reduceren.

Maar Badiou is een retorisch monster dat met het grootste gemak inspeelt op de transcodering van het programma-paradigma binnen het hedendaagse denken, en hij tovert met het grootste gemak een fata morgana op van een post-postmodern wereldbeeld waar alle dilemma's, vooral die rond taal en religie, van dat denken als sneeuw voor de zon lijken te verdwijnen.

Al die truukjes van Badiou zijn makkelijk te doorprikken,ik hoop dat later 's te kunnen aantonen, maar dat kan net zo goed bij een voornemen blijven want als het ware creatieve denken 's terug mag wakker worden, en dat zie ik her en der al gebeuren (de groep filosofen rond het tijdschriftje Collapse heeft bv voldoende in huis om hun eigen affiniteiten met Badiou's denken kritisch te benaderen), zal dit recuperatief moeras vol neo-ideologische zwammen, dit probleemgebiedje, een pijnpunt toch voor mij in het Westerse denken, wel vanzelf oplossen.

[Geplaatst door: Samuel Vriezen]

"Al die truukjes van Badiou zijn makkelijk te doorprikken"

Je hoeft er alleen maar de filosofie van Badiou voor te negeren.

Als het 'event' voor Badiou wel iets niet is, dan is dat een 'object'. Als hij wel ergens de nadruk op legt is dat op fundamentele onbeslisbaarheid: het event kan niet bestaan in het Zijn en een waarheid kan niet worden onderscheiden, het event breekt in op het zijn, en de immanente maar onzichtbare waarheid wordt verwezenlijkt; Zijn en event zijn onverenigbaar - waarmee hij zich niet minder dan Deleuze/Derrida/Lyotard tegen de "traditionele almacht van het Zijn" verzet. De wereld is statisch "en toch beweegt zij", is Badiou's kernbeweging. Badiou stelt Deleuze's event-opvatting zelfs als te gedetermineerd voor, waarbij een vitalistische opvatting zelf als unificerende grond voor de totaliteit gaat optreden (terwijl voor Badiou radicaal het Ene niet is). Evenwel doet hij in zijn laatste boeken zijn uiterste best om, nu ze niet meer onder ons zijn, het belang van Deleuze, Derrida en Lyotard te onderstrepen in een reeks vaak nogal ontroerende voetnoten.

[Geplaatst door: RHCdG]

Zeker beweegt zij, Galilei, maar het denken is in staat haar voor een moment stil te zetten. Daar is niets tegen - alleen zo kan een ervaring van structuur ontstaan - zolang men die structuur maar niet voor de werkelijkheid houdt. Een begrip als 'totaliteit' kom je denk ik bij Deleuze niet tegen, want het veronderstelt een afbakening, een beperking, een buiten, iets wat buiten de totaliteit valt. Je kunt beter over een open ruimte spreken - wat dat betreft blijf ik mezelf graag trouw.
Het voordeel van een open ruimte is bovendien dat men citaten niet in dienst van een systeem van uitsluiting als sjibbolet hoeft in te zetten zodra men zich 'onder ons' waant.

[Geplaatst door: jeroen nieuwland]

Tja, maar de filosofen (waar wij het over hebben) doen niet anders dan over ‘open ruimte’ (immanentie) spreken (i.e. heel veel en/of hele dikke/moeilijke boeken erover schrijven). Alleen gaat het er hun dan juist om wel een beetje heel erg precieze inhoud te geven aan die term. En elkaars uitleg van open ruimte vinden ze naturlijk niet zo open (gesloten).

Deleuze’s pure differentie en ‘One-All’, is voor Badiou al te veel een grondend, vermomd Platonisme. Terwijl Michel Henry (voor wie alles zelf-affecterend affect is), Badiou’s wiskunde transcendent vind en vice versa, en voor Francois Laruelle zit iedereen ernaast en niet langszij te denken, enzovoort und so weiter

Filosofen schrijven levens-magnus-opi om over open ruimte te kibbelen, terwijl voor dichters een werkende definitie/idee volstaat, omdat ze zo geniaal zijn het niet te be-schrijven maar schrijven. Verchillende discoursen, verschillende benaderingen/belangen bij de zelfde open ruimte

(De 'kleine Deleuzianen' (Badiou's term) worden regelmatig beschuldigd van ‘onder ons’ gezwets, vanwege (hun vals/defensief inzetten van) Deleuze’s vele neologismen. Maar goed, als je besluit als filosoof heel veel over open ruimte na te gaan denken, dan is het onvermijdelijk dat je op een gegeven moment ook nieuwe woordjes nodig gaat hebben. Jammer inderdaad dat zulk vocabulair vaak wordt gebruikt om bijvoorbeeld onzekerheden te verbergen. Heel dom en onethisch.

Zo walst de Heideggeriaan Hubert Dreyfus (tijdens een (gepodcast) hoorcollege) bijvoorbeeld over een vraag van een student over Badiou heen, door Badiou simpelweg als geen filosoof te bestempelen, en dus niet eens een antwoord op de vraag waardig).

[Geplaatst door: Samuel Vriezen]

"Een begrip als 'totaliteit' kom je denk ik bij Deleuze niet tegen" - klopt, zulke termen duiken pas op als je Deleuze door de ogen van Badiou leest. Zie wat Jeroen er over schrijft, of b.v. deze alinea van Badiou in Logiques des Mondes waarin hij het verschil tussen zijn eigen benadering van événement en die van Deleuze uiteenzet (in groffe vertaling dan maar:)

>
Zoals alle filosofen van de vitale continuiteit weet Deleuze geen onderscheid te houden tussen het zintuigelijke (le sens - ik weet niet hoe men deze term normaliter in de Deleuzepolder vertaalt?), transcendentale wet van het verschijnen, en de waarheden, eeuwige uitzonderingen. Hij lijkt vaak de twee termen met elkaar te vereenzelvigen. Hij schreef me een keer dat hij de categorie van de waarheid "niet nodig" had. Daar had hij helemaal gelijk in. Het Zintuigelijke (Le Sens) is voldoende naam voor de waarheid. Maar er treden met deze vereenzelviging enkele perverse effecten op. De vitalistische logica, die de verwerkelijking van veelvouden onderwerpt aan de wet van een virtueel Een-Al, slaagt er niet in de zuivere religie te ontwaren die je krijgt als je tegelijk stelt dat de gebeurtenissen (événements) het zintuigelijke zijn, en dat zij, zoals Deleuze proclameert, "een eeuwige waarheid" hebben. Als het zintuigelijke feitelijk een eeuwige waarheid heeft, dan bestaat God, vanwege het nooit iets anders geweest zijn dan de waarheid van het zintuigelijke. Zijn opvatting van de gebeurtenis (événement) zou Deleuze ervan hebben moeten overtuigen tot het eind toe Spinoza te volgen, die hij uitverkoren had als de "Christus van de filosofie", en de unieke Gebeurtenis (Événement) waar de wordingen (les devenirs) gebogen worden (se diffractent) "God" te noemen. Lacan wist goed dat wie dat wat gebeurt uitlevert aan het zintuigelijke werkt aan de subjectieve consolidatie van de religie, want, zoals hij schrijft, "de stabiliteit van de religie komt daarvandaan, dat het zintuigelijke altijd religieus is."
<

[Geplaatst door: Adriaan Krabbendam]

"For 'ignorance is the mother of devotion,' as all the world knows." Om nog een paradoxale duit in het zakje te doen. En deze is al van 1621.

[Geplaatst door: Dirk Vekemans]

@ Samuel:
Ik zou Badiou graag negeren, helaas is dat momenteel niet echt mogelijk. Verder is een deel van zijn gedachtenbewegingen wel degelijk van belang, dat maakt het net zo moeilijk hem te bekampen.
Over dat gebeuren als object bv.:
Badiou beweert dat inderdaad, hij vertrekt 'zogezegd' waar Deleuze -volgens hem dan- ophield en ook tekort schoot, wat ie er nadien van brouwt, is m.i. niet anders dan een reductie.
Daar waar hij middels de gelijkschakeling van ontologie met mathesis effie een lusje maakt, dat dan o.m. alle taalproblemen zou oplossen ( dat zou het misschien kunnen doen als je heel de ontologie zou dynamiseren, maar zover gaat ie natuurlijk niet) daar schrijft hij het gebeuren wel degelijk in als object, zonder het als dusdanig te duiden natuurlijk, maar je leest het in quasi elke zin.

Die ontroering komt mij pervers en schandalig over als je ziet wat ie allemaal in zijn Deleuze boek durft te beweren.

Maar ik zou dit moeten staven allemaal met citaten enzo, daar heb ik nu dus geen tijd voor, waarvoor mijn excuses Samuel, want zo knip ik je bij voorbaat al de vleugels af.

Ik wou dit ook enkel toevoegen als kritische noot, want dat beate gedoe rond Badiou hangt mij dus danig de keel uit, juist omdat de retoriek heel erg verblindend werkt, en dat kan je m.i. nou net niet hebben als je op evidente wijze de verworvendheden van een halve eeuw onder de mat wil vegen in functie van een lang niet meer zo lichtjes uit de hand gelopen eergevoel.

[Geplaatst door: RHCdG]

Mede omdat God de waarheid van het zintuiglijke is, en dus van het aanschouwelijke, heb ik hier op mijn eigen stek nog wat aan toegevoegd: http://blogger.xs4all.nl/cornets5/archive/2008/08/07/405989.aspx

Wat een uitzonderlijk evenement trouwens, hier op de Contrabas!

[Geplaatst door: Samuel Vriezen]

Dag Dirk, dat ben ik met je eens van die citaten - hoezeer je ook de pest aan Badiou mag hebben, hij verdient een serieuze repliek die ook op zijn theorie ingaat, aangezien die theorie, waar hij een paar decennia aan gewerkt heeft, het tegendeel beweert van wat jij zegt dat ze beweert. Dan ben ik inderdaad geïnteresseerd om te weten waar het probleem precies zit.

Ook het idee dat zijn gelijkschakeling van de wiskunde aan de ontologie alle taalproblemen zou oplossen komt mij ook niet erg Badiouiaans voor. Taal is bij Badiou bij uitstekt inadequaat. De reductie van het Zijn tot de taal wordt wel als mogelijkheid genoemd (de constructivistische oriëntatie, beschreven in meditatie 28 en 29 van Being and Event), maar terzijde geschoven als uiterst onbevredigend - de ontvouwing van waarheden is in Badiou's visie mede een kwestie van het herzien van de taal. Badiou's gebruik van Cohen's Forcing methode, beschreven als alternatief voor dat constructivisme, kun je trouwens wel degelijk opvatten als het "dynamiseren" van "heel de ontologie".

De formule van de "dialectique matérialiste" is over de nogal relatieve (en daarom, geloof ik, ook niet onproblematische) status van taal (talen) vrij helder: "Il n'y a que des corps et des langages, sinon qu'il y a des vérités." Het is lijkt me ook niet (voor Badiou) de functie van de filosofie om de taalproblemen op te lossen, zelfs niet om problemen op te lossen, maar om middels filosofische beschouwing te helpen bij de onvouwing van Waarheden, die strikt buiten de filosofie naar voren komen - en die de macht hebben om de taal zelf te veranderen. Dus ik ben ook nogal benieuwd hoe je dat van dat oplossen precies bedoelt.

Wat Badiou in LdM over Deleuze schrijft, houdt Deleuze op afstand; het is respectvol, maar niet verzoenend. De opmerkingen over Lyotard en Derrida zijn anders; met beide schijnt Badiou veel meer zich, voor hun dood, te hebben kunnen verzoenen, en zij met hem.

[Geplaatst door: Dirk Vekemans]

Deleuzepolder: cfr kantpolder, hegelpolder, derridapolder en nu ook al badioupolder. Da's een van de oudste truuks in the business, om een filosoof dood te meppen met uitspraken of gewoontes van z'n aapjes

Overigens, in dat citaat uit Logiques des Mondes gaat het van de ene boude bewering naar de andere, in één lijn met wat ik in het eerdere Deleuze-boek las ( ik heb het walgend terzijde geschoven na een blad of 50): hij haalt Deleuze aan in een correspondentie die Deleuze zelf als nietig beschouwde, da's ongeveer hetzelfde als iemand's lyriek bekladden met wat ie ooit ergens aan een toog heeft staan lallen (het was waarschijnlijk nog beter dan, maar toch).
En omdat er toch niemand durft te reageren (wie leest er nu toch die boeken van Deleuze zelf toch nog, laat staan dat ie er iets van snapt) gaat het in 1 alinea van een slappe generalisering 1 ("zoals alle filosofen van de vitale continuiteit"- wie is dat dan wel allemaal? staat het ergens vermeld wat die vitale continuiteit precies inhoudt? vanwaar uberhaubt zo'n brute classificatie? wou ie zeker zijn dat ie wel iedereen meehad voor de volgende koekenbak? ongeldig dus lijkt mij) naar een afleiding uit die nonsens, gestaafd met een oncontroleerbaar citaat en een zogezegde bewering die ook al nergens op slaat.

Deleuze is een vitale knoeier want zoals alle vitale knoeier zegt hij vitale nonsens zoals bv deze evidente nonsens die ik net uit mijn duim zoog.

Nou, zo krijg ik ook wel een paar werelden vol.

[Geplaatst door: Dirk Vekemans]

Samuel,
dat was kruiselings, terwijl ik mij zat op te winden over dat citaat, leg jij mij uit dat het met Derrida en Lyotard wel peis en vree was (op voorwaarde dat ze dan toch het terrein zouden ruimen misschien).

Wat mij stoort aan iemand die zo vooraanstaand is ( en ten dele zál dat ook wel terecht zijn, maar dan is het meteen ook erg droevig gesteld met de filosofie nu, vind ik dan weer), is net heel dat achterbakse gedoe, ik kan het niet aanzien dat iemand van zijn aanzien het nodig denkt te hebben, voortdurend aan dat gedefenestreerd lijk te zitte pikken. Voor mij stinkt er dan wat, en ik lees dat dan ook, zoals in dat citaat.

Een discussie ten gronde (over het objectmatige van die Waarheden bv) verloopt echter m.i. niet op deze manier, filosofie doe je wellicht best artikelgewijs, hoewel dit soort vage discussie ook wel z'n nut zal hebben.
En al helemaal niet als je er zoals ik, niet klaar voor bent, ik heb daar geen tijd voor plus ik heb én van Deleuze én van Badiou te weinig gelezen om dat te doen, al is dat toch ook al weer wat, in vergelijking met de meesten die wél verkondigbare meningen blijken te hebben, vermoed ik zo...

Maar in dat idee hierboven dat een dichter pakt wat ie nodig heeft en verder trekt, dat vind ik wel wat hebben ja...

[Geplaatst door: Dirk Vekemans]

Met excuses ook voor de vele taalfouten en voor het negeren van de vele andere waardevolle bijdragen hier, 't is gewoon tijdsgebrek.

[Geplaatst door: Samuel Vriezen]

Dirk, het is een nogal uit zijn verband gerukt citaat natuurlijk; het staat in een hoofdstuk waar hij in het kort zijn lezing van Deleuze samenvat en naast zijn eigen versie legt. Ik ga niet in discussie over of Badiou daar gelijk in heeft of niet; dat kan ik niet, want daarvoor ben ik niet diep genoeg in Deleuze.

De reden dat ik het citaat aanhaal is niet omdat ik Badiou's anti-Deleuze argumentatie op zich zo interessant vind. Maar je schetste Badiou zelf als iemand die de almacht van het Zijn zou propageren, en daarin regressief zou zijn ten opzichte van Deleuze. Maar Badiou's eigen theorie weerspreekt dat gezichtspunt. Het feit dat hij tegen Deleuze het beroemde filosofische spel "laatste-metafysicus-zwarte-pieten" speelt laat in elk geval zien dat hij niet zómaar van die 'zijnsalmacht-partij' is (of in elk geval wenst te zijn).

Maar ik zal je graag die zwarte piet weer naar Badiou terug zien spelen.

[Geplaatst door: Samuel Vriezen]

Ha, weer gekruist... volgens mij zitten we nu op hetzelfde punt: meer lezen. Op Badiou heb ik zo onderhand wel zicht; de komende maanden wordt het meer Deleuze in dit huis... ik zal de Logique du Sens eens bestuderen om te kijken of het allemaal wel redelijk is wat Badiou er over beweert.

[Geplaatst door: Dirk Vekemans]

Het is juist die innerlijke inconsistentie, en de voortdurende tegenspraak in Badiou's systeem dat blijkbaar alleen voor mij zo evident is.

Maar oké dus, bedankt Samuel voor deze kleine 'kruistochten', we spreken elkaar hierover wellicht enkele boeken later nog 's.

[Geplaatst door: Samuel Vriezen]

Wel, een zekere onvrede met aspecten van Badiou heb ik ook gehad, en nog steeds; zeker op het gebied van het événement. Dat événement is volgens Badiou radicaal onvoorspelbaar of zelfs ondenkbaar binnen de situatie waar het optreedt. Is dan de tegenspraak die je voelt dat Badiou misschien desondanks een theorie van het événement presenteert? Dan wijs ik er op dat Badiou's theorie van het événement in elk geval het fatsoen heeft zeer onbevredigend te blijven. In Being and Event wordt 'Being' uitgebreid betheoretiseerd, uitgelegd, verklaard; maar het kernpunt, Event, valt vrolijk halverwege het boek binnen zonder de minste schets van hoe dat Event zou kunnen ontstaan. Er wordt alleen een matheem-omschrijving gegeven, die eigenlijk niet veel meer zegt dan dat een événement niet kan/mag bestaan in het Zijn, omdat - min of meer - het zichzelf veronderstelt in zijn definitie, wat onhoudbaar wordt geacht in de ontologie van de 'consistent multiple'. Événements zijn dus nooit verklaarbaar, anders dan op basis van zichzelf; alsof ze zichzelf steeds aan de haren uit het moeras trekken. Badiou heet de filosoof van het événement, maar ik heb zelf wel juist aan hem gedacht als de filosoof van de weigering om het événement te denken (zij het, tegelijk de filosoof van de verplichting om trouw aan het événement te zijn). Het systeem vertoont hier een gapend gat; naar ik geloof, welbewust.