De productie van literatuur is oorlog

De productie van literatuur is oorlog. Echte, bloederige oorlog, tussen auteurs, uitgevers, 'de media' en nog zo een aantal partijen, zoals bijvoorbeeld de al decennia alsmaar verder aan het assortiment knibbelende Nederlandse boekhandel. Vooral daar, waar vrede lijkt te heersen, is de totale chaos nabij. Auteurs verhuizen van de ene op de andere dag en masse naar een andere uitgeverij – om de uitstekende redactionele begeleiding, uiteraard, en nooit eens lekker om het geld. Uitgeverijen worden gekocht, doorverkocht en leeggekocht, alsof het... gewone bedrijven zijn. Uitgevers en redacteuren wisselen van fonds alsof het niks is; en dat is ook zo. In kranten wordt onder het mom van redactionele onafhankelijkheid mee-geoorlogd. En waarom? Omdat er meer boeken moeten worden verkocht dan mogelijk is. Omdat die boeken a) door de boekhandel moeten worden geperst en b) aan die fijne, letterlievende klant moeten worden verkocht. In dit verband is de boekhandel de frontlinie waar het marketingbeleid van de andere partijen wordt uitgevochten, zeg maar het België tijdens de Eerste Wereldoorlog van de boekenbranche en de klant ('consument') is de inwoner van België tijdens de Eerste Wereldoorlog.

Hoe kom ik hier op? Oh ja, deze week verscheen De productie van literatuur, het literaire veld in Nederland 1800-2000, een bundel essays onder redactie van Gillis J. Dorleijn en Kees van Rees. Dorleijn en Van Rees zijn beduidend minder van het oorlogsmodel, als ik het zo lees, om niet te zeggen dat ze mij een beetje naïef toeschijnen: 'Literatuur wordt gemaakt door wie ermee omgaat. Uitgevers kiezen teksten die ze op de markt brengen. Uit dat aanbod selecteren critici boeken waaraan zij waarde toekennen, en die ze zo van een context voorzien. Auteurs sturen ondertussen de beeldvorming via poëticale statements in manifesten, essays of interviews. Vervolgens geven in het literatuuronderwijs samenstellers van schoolboeken en leraren die bestaande visies door. Aldus wordt in een proces van gezamenlijke actie, die gepaard gaat met een aanhoudende strijd over kwaliteit, literatuur geproduceerd. Hoe verwerven de spelers in het literaire veld hun posities en hoe gebruiken ze die? Insiders en vooraanstaande onderzoekers geven het antwoord.'

De zin 'Literatuur wordt gemaakt door wie ermee omgaat.' begrijp ik niet. Ik bedoel: ik begrijp niet wat er staat, en ik kan hem ook niet interpreteren. De rest begrijp ik wel, denk ik, en die rest wasemt een heerlijk, bijna uitgestorven utopisme uit. Dorleijn en Van Rees hebben nog nooit een aanbiedingsfolder van een literaire uitgeverij doorgebladerd, vrees ik. Want dan zouden ze weten dat het meestvoorkomende woord in die geschriften 'bestseller' is, al dan niet voorafgegaan door 'de nieuwe' of 'in Amerika een'. En dat was ook al het geval tijdens een flink deel van de periode die ze in hun boek behandelen.

Wat het boek verder allemaal biedt? ik citeer: 'Elf historisch opgezette hoofdstukken belichten de zo diverse aspecten van het literaire veld. Laurens van Krevelen vertelt bijvoorbeeld de geschiedenis van uitgeverij Meulenhoff. Nel van Dijk analyseert de kunstkritiek in de Nederlandse dagbladpers tijdens het interbellum en Susanne Janssen doet dat voor de periode na de Tweede Wereldoorlog. Gert-Jan Johannes memoreert het literatuuronderwijs in de negentiende eeuw en Marc Verboord kijkt naar de hedendaagse situatie. Gillis Dorleijn en Wiljan van den Akker beschouwen literatuuropvattingen als denkstijl. Ook aan bod komen veelbesproken recente bedreigingen vanuit onze door commercialisering en globalisering getekende "postmoderne" cultuur.'

Vooral de hoofdstukken over de geschiedenis van Meulenhoff en een hierboven niet gesignaleerd hoofdstuk van Wouter de Nooy over het literaire veld tussen 1970 en 1980 verdienen extra aandacht. Die ik ze morgen ga proberen te geven.

Gillis Dorleijn en Kees van Rees (red.), De productie van literatuur, isbn 90 77503 44 7, Vantilt, 376 pagina's, € 27,50

Comments

[Geplaatst door: bineke]

"Vooral de hoofdstukken over de geschiedenis van Meulenhoff en een hierboven niet gesignaleerd hoofdstuk van Wouter de Nooy over het literaire veld tussen 1970 en 1980 verdienen extra aandacht. Die ik ze morgen ga proberen te geven."

Daar ben ik benieuwd naar!

[Geplaatst door: Wijnand Steemers]

Ik ben pacifist gebleven, al bestaat er in Nederland geen uitgesproken pacifistische partij meer. En in de literatuur hoef ik toch niet per se aan die bloederige oorlog mee te doen, mijnheer Breukers?