Over kleine uitgevers

Het uitgeven van een boek is in wezen geen zwaar werk. Je kunt alles láten doen. Maar daar zitten wel haken en ogen aan, vooral financiële. Een goede redactie, de beste vertegenwoordiging, de juiste publiciteit: het zijn de zaken die veel tijd en veel geld kosten en die door de meeste uitgeverijen worden ingekocht. Veel uitgeverijen bezuinigen tegenwoordig op de redactie, met funeste gevolgen voor de staat waarin de gedrukte tekst de lezer bereikt. Hoe het met de vertegenwoordiging zit, weet ik niet, maar het is wel een feit dat de boekhandel steeds voller komt te liggen met steeds minder titels. Daar helpt blijkbaar geen goede vertegenwoordiger (meer) aan, of anders hebben de vertegenwoordigers tegenwoordig hun handen vol aan een paar titels. Publiciteit is helemaal een moeilijk te omschrijven punt. Het omvat bovendien te veel onderling verschillende grootheden, zoals recensies, advertenties en grote advertentiecampagnes, literaire tournees, en ga zo maar door. Je kunt er niks over zeggen, daar komt het op neer.

In de Trouw van dit weekend komen vier 'kleine' uitgevers aan het woord, in het artikel 'Uitgeven op driehoog-achter' van Iris Pronk. Een 'kleine' uitgever, dat is iemand die a) weinig boeken uitgeeft en b) met die weinige boeken niet overdreven veel succes heeft. Een kleine uitgever die een bestseller op de markt brengt – het overkwam uitgeverij Plataan, met Het zwijgen van Maria Zachea – is daarna geen kleine uitgeverij meer. Tot een betere definitie kan ik na al mijn jaren in het boekenvak niet komen. Kleine uitgevers hebben echter nog iets met elkaar gemeen: het hoog oplaaiende vuur van het idealisme, waarmee zij de markt proberen te blakeren. De vier uitgevers die in Trouw aan het woord komen hebben daar allemaal in meer of mindere mate last van. Al moet ik zeggen dat het mikpunt van hun idealisme nogal ver uit elkaar ligt. Verder dan een jaar of tien geleden: toen waren kleine uitgevers nog voornamelijk bezig met 'het betere boek', een amorf iets dat niettemin bleek te bestaan.

Willem Desmense van uitgeverij IJzer stelt het minder zwaar: 'Het boek blijft wel bestaan zonder mij, hoor. Ik wil lekker met die boeken bezig zijn; dit is gewoon wat ik doe.' Over de eventuele verkoop van zijn titels maakt hij zich minder illusies. 'Het blijft dubbeltjeswerk.' Arie van der Ent van uitgeverij Douane heeft een mooie toekomst voor zichzelf in gedachten. Hij wil een mooi pand voor zijn uitgeverij. Zijn motivatie om een uitgeverij te beginnen was minder fraai. Hij ergerde zich namelijk aan de 'Amsterdamse situatie'. Dit is geen ziekte of een niet uit te roeien misstand, nee, volgens Van der Ent is 'de Amsterdamse situatie' deze: 'Ze zitten in Amsterdam alleen maar naar elkaar te kijken. Ik vind dat er ook in Rotterdam een uitgeverij moet zijn, liefst de mooiste van Nederland.' Dat klinkt weer eens anders dan het clublied van Feyenoord: 'Geen woorden maar daden'. Coen Peppelenbos van de Kleine Uil wil een renderende uitgeverij opzetten, maar meent dat er geen slechtere tijd is om een uitgeverij op te zetten. Vreemd. Je kunt geen week de krant niet lezen, of er is weer een nieuwe uitgeverij ontstaan.

Gelukkig doet Papieren Tijger uit Breda niet mee aan dit laid back gedoe. In het zuiden van het land gelooft men nog in de betere toekomst, die wordt gestoffeerd met verantwoorde, kritische, ja zelfs linkse boeken. Papieren Tijger ontstond, lees ik, 'uit de kraakbeweging en publiceert nog altijd kritische boeken, die "laten horen wat men elders onder tafel probeert te houden." De 76-delige memoires van Willem Oltmans bijvoorbeeld, of het "Bajesboek" voor gedetineerden.' Uitgever Paul de Ridder zegt voorts ook nog hartverwarmende dingen als 'Ik vind Shakespeare een kritische schrijver, hij heeft instituten als het koningschap op niet zachtzinnige wijze te kijk gezet'. Kom daar elders nog eens om, tegenwoordig. Vooral zijn zes-en-zeven-tig delige uitgave van de memoires van Oltmans, die dus niet onder de tafel worden gehouden, net als het Bajesboek, maar hé, dan ben ik weer een kniesoor, vervullen mij met oprechte trots over de pluriformiteit van het Nederlandse boekenaanbod.

Als ik het interview na een paar keer lezen overzie, merk ik dat je één middelgrote uitgeverij zoudt kunnen kneden uit de vier die aan bod komen. Een uitgeverij met iemand die gek is van boeken, iemand die vaardig kan netwerken, iemand bij wie het vuur van het idealisme nog niet is geblust en iemand uit Rotterdam, mopperend en wel, met veel kijk op buitenlandse letterkunde en poëzie. Gelukkig is het bij kleine uitgeverijen meestal zo dat ze worden gerund door mensen die liever precies doen wat ze graag willen en niet van samenwerken houden. Dat voorkomt de groei en levert soms mooie boeken op.

Comments

[Geplaatst door: Coen Peppelenbos]

Wat gek dat je er dezelfde zin uithaalt als Bart. Voor wie de krant niet heeft gelezen. Je lezers zouden denken dat er een verzuurde uitgever aan het woord is, terwijl ik als senior advisor publishing affairs vrij veel ironische opmerkingen maak en volgens mij getuig van liefde voor het boek, de schrijvers en het uitgeven.

[Geplaatst door: Chrétien Breukers]

Oi, Coen, dat zou je ook bijna insinuerend kunnen noemen, dat van dat ik er dezelfde zin uithaal. Verzuurd? Nee, dat heb ik niet gezegd, ik betwijfel alleen dat het een slechte tijd is om een uitgeverij te beginnen.

[Geplaatst door: Coen Peppelenbos]

Als je kijkt naar de inkoop van boekhandels en bibliotheken is de tijd niet zo best. Boekhandels, vooral de grote concerns, zijn uiterst voorzichtig met de aankoop van boeken. Dat er heel veel nieuwe uitgevers bijkomen zegt niets over de hoeveelheid boeken die ze verkopen. Ik vermoed dat er binnenkort enkele uitgeverijen worden samengevoegd omdat er schrijvers en redacteuren zijn weggelopen.
Voor jou zal het probleem net zo groot zijn. De Windroos in de markt zetten is goed gelukt, maar nu moet je opnieuw met de Contrabas (alle geluk overigens toegewenst). Zo'n groot aanbod aan poëziebundels voor toch een relatief kleine doelgroep is gewaagd.
Daarnaast is het opzetten van een uitgeverij nog niet zo'n heel groot probleem. Met enthousiasme en doorzettingsvermogen kom je een heel eind, maar of je er van kunt leven is maar de vraag.

[Geplaatst door: Chrétien Breukers]

Dank voor je goede wensen Coen.

Uiteraard ken ik de problemen die zich voordoen bij het op de markt brengen van een boek. Zeker als het om poëzie gaat. Maar ik blijf geloven dat er meer bundels kunnen worden uitgegeven dan nu het geval is, zonder verlies aan kwaliteit en met een redelijke afzet.

Als er wordt samengevoegd binnen concerns, blijven er na de ontwikkelingen de laatst zeg vijf jaar toch meer uitgeverijen over dan daarvoor. Ik zie dat als winst. Aan enthousiasme en doorzettingsvermogen zou ik nog toe willen voegen: handelsgeest. Zonder handelsgeest geen renderende uitgeverij, dat wordt vreemd genoeg zelfs binnen grote bedrijven wel eens vergeten. En dan bedoel ik met handelsgeest niet het produceren van grote stapels bestsellers. In BnM heb ik het geluk een uitgeverij te hebben 'gevonden' die alle drie die elementen in ruime mate voorhanden heeft.

En dan dit: Ik schreef: 'Coen Peppelenbos van de Kleine Uil wil een renderende uitgeverij opzetten, maar meent dat er geen slechtere tijd is om een uitgeverij op te zetten. Vreemd. Je kunt geen week de krant niet lezen, of er is weer een nieuwe uitgeverij ontstaan.' Bart schreef: 'De Drentse inquisiteur: 'De Groninger klaagt dat de boekenberg groeit.'' Dat zijn toch niet dezelfde zinnen?

[Geplaatst door: Coen Peppelenbos]

Dat laatste klopt. Jij bent degene die goed citeert. Bart doet voorkomen dat ik iets zeg over de boekenberg, maar heeft niet gezien dat dat stukje geen citaat van mij is.

[Geplaatst door: Peter M]

Ik heb na lang speuren eindelijk het boekkie Poetry Slam Het festival van Jeroen Naaktgeboren (uitgeverij Douane} in Rotterdan aangetroffen. Ziet er gelikt uit trouwens.

[Geplaatst door: Isolde]

Walgelijk om trots te zijn op het bezit van afgelebberde boekjes! Wat zijn jullie toch... in-en-in triest.

[Geplaatst door: Chrétien Breukers]

Ja maar Isolde! Wat nu? We houden juist zoveel van je!

[Geplaatst door: Literatuuraire]

Soms denk ik er ook over een uitgeverij te beginnen.