Een poëzieprijs van de Amsterdamsche Keurkamer?

Bij het lopende onderzoek voor de Nederlandse Poëzie Encyclopedie ben ik nu een paar keer informatie tegengekomen over een poëziewedstrijd die De Amsterdamsche Keurkamer eind 1943/begin 1944 uitgeschreven zou hebben. Vanwege Dolle Dinsdag en het faillissement van de uitgeverij - die naast poëzie van o.a. uitgever/dichter George Kettmann Jr. en George de Sévooy ook een bestseller van ene Adolf Hitler uitbracht - zou die prijs nooit zijn uitgereikt.

Maar...  na naarstig zoeken in de Historische Krantenbak van de Koninklijke Bibliotheek en in de inventaris van de Keurkamerarchieven bij het NIOD en na raadpleging van alle relevante vakliteratuur ben ik nergens iets over die prijs tegengekomen dat van vóór 1985 dateert. Toen iemand het had over die prijs en dat als excuus gebruikte voor de publicatie van zes gedichten in het door de SS overgenomen tijdschrift Groot Nederland, in 1944.

Ik ben erg benieuwd of iemand meer over deze Keurkamerpoëzieprijs weet. Of overtuigend kan aantonen dat deze nooit is uitgeroepen. 

Günter Grass: Europas Schande (vertaald)

In de SüdDeutsche Zeitung publiceert Günter Grass weer een gedicht ('Europas Schande'). Nu is het onderwerp van zijn inspiratie de crisis in Griekenland, waar hij uiteraard een dwars standpunt over inneemt: "In einem zornigen Gedicht äußert sich Nobelpreisträger Günter Grass zur Griechenland-Krise. Europa stelle das Land, in dem die europäische Idee einst geboren wurde, an den Pranger, beraube es seiner Rechte und verurteile es zu Armut, klagt er." Of moeten we zeggen: een realistisch standpunt? Op basis van de vertaling van Tom Ordelman, die eerder het gedicht 'Was gesagt werden muss' vertaalde als 'Wat gezegd moet worden'. Grass lijkt zich langzaamaan te ontwikkelen tot De Dichter des Continents, als hij zo doorgaat.

Europa's schande
Een gedicht van Günter Grass

De chaos nabij, omdat het zich niet naar de markt voegt,
ben je ver weg van het land dat je ooit de wieg leende.

Wat je met de ziel gezocht en ook gevonden achtte,
wordt nu afgedaan, tegen schrootwaarde getaxeerd.

Als schuldenaar naakt aan de schandpaal genageld, lijdt een land,
waaraan jouw verschuldigde dank altijd spreekwoordelijk was.

Tot armoe gedoemd land, welks rijkdom
musea keurig glans verleent: door jou bewaakte buit.

Die met geweld van wapens het eilandgezegende land
tormenteerden, droegen naast het uniform Hölderlin in hun ransel.

Amper nog getolereerd land, welks kolonels door jou
ooit als bondgenoten werden geduld.

Rechteloos land, welks broekriem door gelijkhebber macht
alsmaar strakker en strakker wordt aangehaald.

Jou trotserend draagt Antigone zwart en alom
bekleedt rouw het volk, welks gast jij bent geweest.

Maar buiten het land heeft het met Croesus verwante gevolg
alles wat glanst als goud in jouw kluizen opgepot.

Zuip dan toch, zuip! schreeuwt het klapvee van de commissarissen,
maar woedend geeft Socrates je de beker tot aan de rand gevuld terug.

Vervloeken in koor, al wat je eigen is, zullen de goden,
wier Olympus jouw wil verlangt te onteigenen.

Geestloos verkommeren zul je zonder het land,
welks geest jou, Europa, bedacht.

(Süddeutsche Zeitung, 25 mei 2012 - Nederlandse vertaling: Tom Ordelman, 26 mei 2012.)

P.C. Bouten - de straat

Ach ja. Wat moesten wij vroeger altijd lachen, als onze leraar Nederlands, een kleine man met een wat militair voorkomen, gedichten voorlas. Gedichten zoals dit, van P.C. Boutens. Vooral de eerste strofe: "Goede Dood wiens zuiver pijpen / Door 't verstilde leven boort, / Die tot glimlach van begrijpen / Alle jong en schoon bekoort" zorgde bij de puberale rekels en meisjes die wij waren voor een ongekende hilariteit.

Tot op de dag van vandaag is Boutens blijkbaar in staat om hilariteit op te wekken. Maar van een ander kaliber, zoals dit bericht op het Raarlems Dagklad bewijst: "In de letterkundigenbuurt in Haarlem-Noord is sinds kort een straat vernoemd naar de bekende vaderlandse dichter Bouten." Foto:

 

Zwemles

In het najaar van 2011 ging ik wel eens met mijn dochter naar zwemles, die werd gegeven in Aquacenter Den Hommel (zo heet het echt). Wat deed ik dan, tijdens het wachten? Ik schreef op wat ik zag: "Daar zit ik dan, tussen de Nederlandse moeders, midden in de loopgraven van de moderne opvoeding. De kinderen zijn aan de winnende hand." Vandaag deel 1, te lezen op mijn weblog.

Fritzi Harmsen van Beek en M. Vasalis

Nieuw op de Nederlandse Poëzie Encyclopedie: lemma's over Fritzi Harmsen van Beek en M. Vasalis. Met als bonus enig nieuws over beiden. Harmsen van Beek schijnt ook als vertaler actief geweest te zijn. Schijnt, want maar één bron, hoewel zeer betrouwbaar (het Lectuur Repertorium, Deel 2, 1981), meldt dit.

Uit een totaal andere maar eveneens zeer betrouwbare bron ontvingen we betreffende Vasalis het bericht dat het tweede interview dat zij in haar leven gaf (circa 1988, 90 minuten), maar dat tot op de dag van vandaag ongepubliceerd is, binnen afzienbare tijd uitgebracht gaat worden.     

Jos Joosten en de kritiek

Omdat het zo warm is, dacht ik nog een keer na over het nieuwe boek van Jos Joosten, of eigenlijk: over de recensie die Karlijn de Winter publiceerde op de website van Athenaeum. Ze citeert Joosten:

"De lezer verlaat zich niet meer, zoals Hugo Verdaasdonk al in 2003 vaststelde, op het 'repertoire' van één criticus, dat als richtlijn geldt ('Wat vindt Kees Fens van de nieuwe Mulisch?). De critici van de eenentwintigste eeuw opereren in een verbrokkeld veld, hebben verschillende media tot hun beschikking en zijn van zeer divers pluimage." En: "het is zeer onwaarschijnlijk dat we binnen de huidige constellatie op het web de terugkeer te zien zouden krijgen van de klassieke 'performatieve' criticus: de autoriteit die met zijn oordelend woord de literaire status quo ter plekke wijzigt."

Wat ik me dan ineens, ondanks de weerzinwekkende hitte, afvraag: "Klopt zoiets nou wel?" In de jaren waarin Fens de "performatieve" criticus was, had je om te beginnen veel meer critici dan nu (in elke regionale en soms zelfs plaatselijke krant schreef wel iemand over de letteren) en ik kan me uit mijn eigen leespraktijk (die alweer zo'n 32 jaar oud is, niet herinneren ooit blind te zijn gevaren op het oordeel van een criticus.

Van boeken en mensen (13)

Annick Vandorpe in aflevering 13 van haar kroniek over boeken en mensen: "(...) de wagen was twaalf jaar oud, maar zelfs als hij nieuw was, had ze hem afgestaan, op dat ogenblik wilde ze niets anders, als die vent maar wegging, als hij haar en haar dochter maar liet gaan en dat pistool opborg (...)."

Is er één waarheid?

Toen V. vorige vrijdag na school haar dochter in de autostoel tilde glipte een man langs de andere deur de wagen binnen. Omdat ze niets had gehoord was de schok des te groter. Ze keek op en zag vlakbij een vreemd gezicht. Net op tijd kon ze een gil bedwingen. Iets hards en kouds drukte tegen haar slaap. De man zei dat ze de autosleutels moest afgeven, anders zou hij schieten.

V. herinnert zich niet precies wat toen gebeurde, ze weet alleen dat ze niet twijfelde, de wagen was twaalf jaar oud, maar zelfs als hij nieuw was, had ze hem afgestaan, op dat ogenblik wilde ze niets anders, als die vent maar wegging, als hij haar en haar dochter maar liet gaan en dat pistool opborg, en dat ze hem nooit meer mocht zien, al zou hij voortaan haar nachtmerries bevolken, dat kon ze voorspellen, dat gezicht zou haar en misschien ook haar dochter achtervolgen, en haar dochter was pas vier, waarom had ze deze parkeerplaats genomen, waarom moest ze per se boven staan, zo dicht mogelijk bij de school, wat maakten veertig meter uit, waarom was ze altijd zo haastig, als ze beneden had geparkeerd was dit nooit gebeurd, dan was de onschuld van haar dochter intact, wat had ze haar kind aangedaan?

Nieuw gedicht Maarten Embrechts

Nieuw gedicht van Maarten Embrechts op Gedichtenforum: Iedereen.

Stanza: Susan Wicks

Susan Wicks (1947) studeerde Franse taal- en letterkunde en promoveerde op André Gide. Zij publiceert dichtbundels en romans, waarvan verschillende werden bekroond of op de shortlist voor belangrijke prijzen kwamen. Zo ontving zij de Aldeburgh Poetry festival Prize (1992) voor haar debuutbundel Singing Underwater. Haar bundel The Clever Daughter werd genomineerd voor de T.S. Eliot Prize (1996) en de Forward Poetry Prize (1996). Ook vertaalt zij poëzie. Haar vertaling van Valérie Rouzeau (Cold Spring in Winter) werd genomineerd voor de Weidenfeld Translation Prize (2010) en de Canadese Griffin Poetry Prize (2010). Na in Frankrijk, Ierland en de VS te hebben gewoond, is zij teruggekeerd naar haar geboortestreek, het graafschap Kent. De hier gepubliceerde gedichten komen uit de bundel Night Toad (New & Selected Poems, Bloodaxe 2003). De vertalingen (voor De Contrabas-Stanza vervaardigd) zijn van de hand van Kees Klok. Lees de vertalingen op STANZA.

Lekker. Niet zo lekker.

Op YouTube was dit filmpje korte tijd een bescheiden hit:

In wezen doet de gemiddelde recensent niet veel anders dan deze jongen: hij leest een boek en zegt vervolgens of het lekker was, of niet. Op de website van Knack is een mooi voorbeeld te lezen, geschreven door Koenraad Goudeseune.

Goudeseune vindt de nieuwe bundel van David Troch niet zo lekker en hij zegt dat, zij het met bezwaard hart: "Wat ik hield voor een bescheiden, zichzelf wegcijferende, veelbelovende jongeman, bleek op het podium een in candlelight grossierende woordkunstenaar te zijn."

Raad voor Cultuur, Cultureel Persbureau

Het Cultureel Persbureau houdt alles wat er rond het advies dat de Raad voor Cultuur vandaag uitbrengt aan de regering, een advies dat inderdaad te maken heeft met de bezuinigingen van 200 miljoen euro, bij op een livestream. Hier.

Op zaterdag 19 mei werd dit artikel geplaatst op de website van de Volkskrant, waarin klip en klaar staat verwoord dat het allemaal niet zal gaan meevallen, voor de sector. "De instellingen houden onvoldoende rekening met de toekomst, vindt voorzitter Joop Daalmeijer van de Raad voor Cultuur. 'Op 1 januari volgend jaar gaat de knop om, maar er wordt nog niet aan alternatieven gewerkt. Dat irriteert me.'"

[Update] Inmiddels is er bij het Letterkundig Museum een alarmbel afgegaan: "De Raad voor Cultuur adviseert de staatssecretaris het subsidie voor het Letterkundig Museum / Kinderboekenmuseum van € 3 miljoen terug te brengen tot € 2,2 miljoen. De huisvestings- en personeelslasten over 2011 bedragen respectievelijk € 1 miljoen en € 1,7 miljoen (totaal € 2,7 miljoen). Het museum is geschokt, juist omdat het zeer succesvol is en veel lof oogst. In 2012 is het Letterkundig Museum / Kinderboekenmuseum na algehele renovatie weer geheel voor het publiek geopend."

En: 

"Was de voorgenomen bezuiniging van de staatssecretaris al rampzalig - de verdubbeling (8 ton) die de Raad nu adviseert, is een frontale aanval op een succesvol, gezond bedrijf dat voldoet aan de eigen inkomsten-norm en betekent een bom onder het literaire erfgoed van Nederland. Het museum beraadt zich op verdere stappen."

Harry Potter: sprong naar het academische

"In the 600-year-old halls of St Andrews University, a group of leading academics is discussing a piece of literature. Not just any old literature: this, they say, is 'the narrative experience of an entire generation'." Dat meldt de website van The Telegraph - en het onderwerp van studie is de zevendelige serie boeken over Harry Potter, geschreven door J.K. Rowling.

Blijkbaar doet Harry daarmee zijn intrede in de academie, want het artikel meldt: "The conference, A Brand of Fictional Magic: Reading Harry Potter as Literature, is the first event in the world to look at the series as a literary text."

Het is bovendien een samenwerkingsverband: "Sixty academics from the US, South Africa, India and Australia will examine the themes, allegories and narrative structure of the boy wizard’s adventures. Organiser John Patrick Pazdziora, from the university’s School of English, has invited discussion on topics such as British national identity, politics and education."

Natuurlijk kan zoiets rekenen op kritiek. In dit artikel afkomstig van Philip Womack, een auteur die de boeken over Potter maar oppervlakkige bagger vindt. 

Vreemd fout: A.J.H.A. Wensink

In februari berichtte De Contrabas over de merkwaardige essaybundel Tegen de decadenten van Johan Ponteyne, alias A.J. H.J.A. Wensink (1920-2001). Omdat in het lopende onderzoek voor de Nederlandse Poëzie Encyclopedie zijn naam of een van z'n andere aliassen (George de Sévooy en Willem Enzinck) maar blijft opduiken (bij Slauerhoff, bij Vestdijk, bij Jan F. de Zanger, etc.) - is besloten om het leven en de werken van hem eens grondig uit te spitten.

De eerste, weinig verrassende conclusie is dat de man inderdaad een heuse nazi was. Hij werkte mee aan propagandauitzendingen op de radio, was actief betrokken bij de Duitse censuur, kortom: geen frisse jongen. Toch, en dat is het vreemde, hebben z'n verzen een hoofdzakelijk religieus karakter.

Ook behoorde hij tot een van de weinige 'besmette' auteurs die na de oorlog behoorlijk succesvol was. Als vertaler, als kunstkenner, als prozaïst en als reisboekenauteur. In die laatste hoedanigheid heeft hij zelfs nog een semi-literaire prijs in de wacht gesleept, in 1967. Hoe dat kon? Omdat tot diep in de jaren tachtig van de twintigste eeuw niemand zijn pseudoniemenspel doorzag. 

Meer over hem op de A.J.H.A. Wensink-pagina in de Nederlandse Poëzie Encyclopedie. 

Herman Gorter: Mei

Toen ik gisteren het erf van RoodNoot opdraaide om de jaarlijkse lezing van Gorters Mei deels bij te wonen, hoorde ik A.L. Snijders iets uit het begin van voorlezen. Ik denk:

Mijn stem brandt in mij als de geele vlam
Van gas in glazen kooi, een eikestam
Breekt uit in twijgen, en jong loover spruit
Naar buiten: Hoort, er gaat een nieuw geluid:
Een jonge veldheer staat, in 't blauw en goud
Roept aan de holle poort een luid heraut.

Het stemgeluid van Snijders, dat Amsterdams waarin Fens, Blokker en Michels (Rinus) doorklinken, deed me denken aan de lezing van vorige jaar, toen ik dankzij de voordracht van Erik Bindervoet ineens het idee had, te begrijpen hoe Gorter hoorde te klinken: Amsterdams, of in elk geval: Noord-Hollands.

Jorge Volpi over Carlos Fuentes (1928-2012)

Onlangs overleed Carlos Fuentes. Onze medewerker Luc de Rooy schreef over de oude, nu dode meester een beschouwing, en vertaalde een tekst van Jorge Volpi, die ook wel de kroonprins van Fuentes is genoemd:

Afgelopen februari gaf Carlos Fuentes een lezing tijdens het Hay Festival in Cartagena, Colombia. Hij had het er over de legalisering van drugs, over Latijns-Amerikaanse problematiek en over politiek. Weinig over literatuur. Enkele dagen later kwam het befaamde Colombiaanse literaire tijdschrift Arcadia met een redactioneel commentaar, waarin het stelde dat waar het in Zuid-Amerika gebruikelijk is dat politici bij hun pensioenering in de pen kruipen, het bij Fuentes andersom leek te zijn gegaan – na enkele geweldige romans in een ver verleden, waren zijn literaire aspiraties steeds minder geworden, en kwamen zijn politieke aspiraties steeds verder aan het oppervlak: ‘Hij was een geweldige schrijver die aan het eind van zijn carrière opeens ex-president werd.’

Poëzie aan de IJssel

Gisteren maakten we melding van dit project. Het blijkt onderdeel te zijn van 'Poëzie op het mobiele scherm' van het Nederlands Letterenfonds en de Mondriaan Stichting. Dichter Wim Brands en grafisch ontwerper Max Kisman maakten voor  de iPad app "IJsseloever": Zestien momenten uit het leven van twee bejaarde vrouwen zijn verborgen in de IJssel vallei. Ze kijken naar schepen, lezen hun namen en varen in gedachten mee naar het buitenland. In het verhaal zijn vijftien videogedichten en een audio clip verwerkt. Meer info op deze website. (Voor een webproject is er trouwens verrassend weinig informatie te vinden op de informatiesite, en dat is jammer: want waar oh waar dragen wij onze smartphones nu eigenlijk heen, de komende tijd?)

Hemelvaartoverpeinzing: om zeep

Gerrit Komrij schrijft op Facebook (voor zijn 5000 volgers): "Toch jammer dat een in aanleg zo mooie site als De Contrabas naar de kloten is geholpen door die sufgeblowde kraai uit Eenrum. Wel een slimme zet van de subsidieventjes trouwens. Alle dichters even groot."

Misschien bedoelt Komrij de ongeveer 6000 euro subsidie voor de Nederlandse Poëzie Encyclopedie, het samenwerkingsverband van de inderdaad in Eenrum wonende Bart FM Droog en De Contrabas (dus: mijzelf). De website zelf ontvangt, na een jaar, geen subsidie meer: die gelden stort het Letterenfonds liever in zinloze projecten, en dat is haar goed recht. 

Wat Komrij precies bedoelt met "Wel een slimme zet van de subsidieventjes trouwens. Alle dichters even groot." is mij niet helemaal duidelijk? Een encyclopedie bevat over het algemeen lemma's, waarin dichters(levens) worden beschreven, op basis van bronnen.

Misschien moest Gerrit bij het schrijven van deze bittere zinnen terugdenken aan de (onterechte) kritiek die hij kreeg op de laatste editie van zijn grote bloemlezing, waarin volgens zeiksnorren al te veel dichters waren opgenomen, wat het geheel een egalitair karakter zou geven.

Dan nog even dat mooie "een in aanleg zo mooie site als De Contrabas" - ja, inderdaad. Na zeven jaar was ik eindelijk zo ver en had ik aanleg. En toen ging alles fout. Door een kraai. Je zou er, op Hemelvaartdag, achterdochtig van worden.

2012 Hans Vlek Jaar

Omdat het dit jaar precies vijf jaar geleden is dat de bekende Hans Vlek voor het laatst en waarschijnlijk zelfs voorgoed voor het laatst optrad, bij Poetry International 2007, heeft de Hans Vlekfanclub 2012 uitgeroepen tot Hans Vlek Jaar. 

Om dit heugelijke feit luister bij te zetten is onlangs in zijn voormalige woonplaats Den Bosch een gevel met een heus Vlekvers opgesierd.

De poëet, waarvan in 2011 verzen werden opgenomen in de omstreden bloemlezing  Alleen in mijn gedichten kan ik wonen. De bekendste gedichten uit de Nederlandse literatuur (samenstelling Menno Wigman en Rob Schouten) zwerft momenteel door Spanje en leeft van het eregeld waarmee het Letterenfonds de bekendste en armlastigste Nederlandse dichters bedeelt.

Brievenbusgedichten

Dichter Maarten Doorman en visual designers P.J. Roggeband en Nils Muhlenbruch maakten een app (220 ton TNT) die volgens het principe van Augmented Reality poëzie uit de brievenbus laat komen. (...) De 200tonTNT APP is gratis verkrijgbaar in de app store van Apple (ook via Android).

Van boeken en mensen (12)

Vooruitzicht

© Annick Vandorpe

We wandelden door het bos.

'We konden soms ruziemaken,' zei mijn vriendin. 'Roepen en zo. Dat doen we nu niet meer. Het is zo futiel.'

Ik schopte een steen weg. De steen rolde naar de rand van het pad en stuiterde tussen de kurkeiken naar beneden.

'Het is alsof hij een tijdbom in zijn lichaam draagt. Er is één kans op twee dat hij binnen de volgende drie jaar sterft. De statistieken gaan toch niet liegen?'